تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 321

آندلس داشت، باعث توقّف تحرّکات مسلمانان در آندلس گردید؛ هم زمان با این ترور، افزایش فساد ناشی از نزاعِ دراز مدّتِ «حفصیان» و «بنی مرین»، بر سر شهرهای مغرب اوسط، دولت «بنی زیان» را متزلزل نمود و سرانجام، جنگ داخلی این سه دولتِ مغربی، باعث تصرّف تلمسان به وسیله پرتغال گردید؛ تصرف بندر تلسمان، که نقشی اساسی در سلطه بر مدیترانه غربی داشت، حاکمیت پرتغال بر مدیترانه و جبل الطارق را کامل نمود. سقوط جبل الطارق از جمله دستآوردهای قدرت دریایی پرتغالی اروپایی بود که تصرّف نهایی آندلس را هموار ساخت و برتری دریایی پرتغال بر ناوگان مرینی را ثابت نمود.

11. رکود تجارت و فروپاشی و سقوط اقتصادی جهان اسلام و دولت ممالیک

سلطه ناوگان اروپا و به ویژه پرتغال بر دریای مدیترانه و قانونی شدن دزدی دریایی در این منطقه، افزایش رقابت دولت های اروپایی و دولت شهرهای ایتالیا (ونیز، جنوا و...) که از سال ها پیش، تجارت دریایی مدیترانه به ویژه راهِ جهانی دریایی ابریشم را در اختیار داشته و مسلمانان و صلیبی ها، امور دریایی خود در مدیترانه (حتی انتقال حجاج آندلسی و...) را به وسیله آنها انجام می دادند، باعث رکود تجارت بین المللی در مدیترانه غربی شد و در پی آن، اقتصاد مسلمانان مصر و آندلس که منوط به رونق تجارت دریایی بود، با شکست مواجه گردید و ادامه این اوضاع، به مرگ جاده دریایی ابریشم در 1500م منجر شد.

دولت پرتغال در عملیات مشترکی با اتیوپی، منافع «دولت ممالیک» در «دریای هند» را نابود ساخت و تجارت خارجی این دولت را مختل نموده و مردم مصر را با گرانی و قحطی مواجه ساخت؛ چنان که مقریزی، بحران اقتصادی مصر در دوره ممالیک را ناشی از فساد مالی دانسته است؛ او در کتاب اغاثه الامّه بکشف الغمه از بحران اقتصادی دوره ممالیک یاد کرده و راه حل هایی برای آن ارائه داده است.

ارزش پول در قلمرو «دولت ممالیک» چنان سقوط کرد که گفته اند.: «زن مسلمان مصری گردن بندِ طلای خود را به هزار دینار فروخت و یک نان خرید». (1) فتاوای علما پیرامون «احکام انقطاع النقود الذهبیه و الفضیّه» دال بر آثار منفی بحران پولی در جهان اسلام است.