تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 324

فراهم نمودند اشاره کردیم؛ به مجموعه این علل، باید «علل روانی» و روحیه مردم و نیز تأثیر شایعات دشمن را نیز افزود. «ارجاف» و شایعه سازی و نفوذ آن در شهرها، به اندازه سلاح های سبک و سنگین، روحیه مردم در شهرهای قرون وسطایی را تخریب می کرد و زمینه روانی شکست مسلمانان و سقوط پیاپی شهرهای آندلس را فراهم می ساخت؛ چنان که دروغ پردازی و شایعه سازی پیرامون شخصیّت و نیروی شوالیه های مسیحی و شایعه پراکنی در مورد وضعیّت مسلمانان، از پدیده های رایج در غرب اسلامی بود که آثار منفی خسارت باری به بارآورد.

ب) سقوط نهایی آندلس

با نزاع داخلی میان قشتاله و پرتغال و جنگ صد ساله فرانسه و انگلیس (با حمایت آراگون از فرانسه)، در کنار کمک نظامی و معنوی دولت «بنی مرین» به دولت کوچک غرناطه، سقوط کامل آندلس حدود یک قرن و نیم عقب افتاد و علما و دانشمندانِ مسلمان آندلسی، با تجمّع در شهرهای جنوبی آندلس، در سایه دولت «بنی نصر»، شاهد آخرین مراحل تکامل علوم اسلامی در حساب، نجوم، طب، ادبیات و... بودند. (1) لکن سرانجام، سرنوشت محتوم آندلس با سقوط غرناطه رقم خورد و آندلس برای همیشه از حوزه قدرت مسلمانان خارج شد.

با توجه به حوادثی که پس از سقوط آندلس، تاکنون در حوزه قدرت اسلامی روی داده است، سرنوشت مسلمانان را در آیینه مراحل سقوط آندلس باید مشاهده نمود؛ این مراحل را می توان در چارچوب برنامه بسیار گسترده باز پس گیری و حوادث پس از آن، به ترتیبِ زیر دسته بندی کرد. باز پس گیری، را به نوعی می توان مرحله آندلسی جنگ صلیبی دانست که از نیمه قرن پنجم هجری با سقوط طلیطله آغاز شد و تا سقوط آندلس ادامه پیدا کرد. دوَل اروپایی هم زمان این جنگ ها را در مدیترانه شرقی توسعه دادند و چهار دولت لاتینی در طی جنگ های صلیبی دویست ساله در شامات تأسیس کردند.

مراحل جنگ های صلیبی بر مبنای باز پس گیری آندلس

نخست) پیش از باز پس گیری (2) مرحله آغاز مقاومت منسجم مسیحیان در شمال