- سخن ناشر 1
- مقدمه مؤلف 3
- اشاره 5
- 1- واژه آندلس 5
- محدوده جغرافیایی 7
- شهرهای اسلامی در آندلس 9
- اشبیلیّه 11
- قرطبه 13
- استجه 14
- قرمونه 14
- طلیطله 15
- بلنسیه 16
- مرسیه 18
- سرقسطه 19
- تُطیلَه 20
- طرّکونه 21
- طرطوشه 21
- لارده 21
- قسطلونه 22
- دانیه 23
- اوریوله 24
- ألش 24
- لَقَنْتْ 24
- قرطاجنه 25
- غرناطه 26
- وادی آش 27
- جیّان 27
- بیّاسه و ابدّه 28
- مالَقَه 29
- ارشدونه 29
- لورقه و بسطه 29
- مَربَّله 30
- المُنَکَّب 30
- حصن جبل فاره 30
- رُنْده 31
- المَریَّه (مرآه البحر) 31
- طریف 32
- جبل الطارق 32
- الجزیره الخضراء یا جزیره ام حکیم 32
- شریش 33
- بنبلونه 34
- بُرْغُشْ 34
- وادی الحجاره (مدینه الفرج) 35
- شقوبیه 35
- بلد الولید 35
- مجریط (مادرید) 35
- لیون 36
- شنت یاقب (شنت یاقو) 36
- کوادنجا 37
- أوقییدو 37
- سمّوره 37
- بطلیوس 38
- مارده 38
- لبله (لبله الحمراء) 38
- شلب 39
- شنتمرّیه یا فارو 39
- باجه 40
- یابره 40
- اشبونه 40
- شنترین 41
- شِنْتَره 41
- جزایر آندلسی مدیترانه 42
- برشلونه (بارسلون) 42
- نگاهی اجمالی به تاریخ اسپانیا پیش از فتح 44
- انحطاط گوت ها 46
- اشاره 51
- 2- ورود اعراب به آندلس 51
- موسی بن نصیر 51
- دوره والیان اموی آندلس- (92ه.- 138ه/711م-756م) 55
- تشنج در انتخاب والیان آندلس 59
- لشگر یزید در آندلس 61
- ابوالخطّار و اتحاد موقت اعراب 63
- چکیده 65
- نتایج «فتح آندلس» 66
- پرسش 67
- منابع، برای مطالعه بیشتر 68
- اشاره 70
- 3- سیاست امویان در آندلس 70
- صمیل زمینه ساز استقرار امویان در آندلس 73
- عبدالرحمن اموی از شام تا آندلس 77
- چکیده حوادث دوره والیان آندلس 80
- نتایج دوره والیان در آندلس 82
- سؤالات دوره والیان 83
- منابع بیشتر دوره ولاه 84
- 4- عبدالرحمن و انحصار قدرت 85
- 5- شورش های دوره عبدالرحمن اول 90
- اشاره 90
- تصفیه خونین اعراب اشبیلیّه 91
- اشاره 94
- 6- عملیات نظامی در شمال آندلس 94
- دولت عباسی شارلمانی و امویان آندلس 95
- بحران جانشینی 99
- اشاره 99
- 7- هشام بن عبدالرحمن الرضا 99
- سومین عادل بنی امیه!! 101
- صوائف زمان هشام 101
- اشاره 103
- 8- حَکَم بن هشام (حَکَمِ اوّل) 103
- تصفیه خونین طلیطله- (واقعه حفره) 104
- حَکَم ربضی 105
- غزوات خارجی حکم 107
- اوج خلافت اموی 109
- 9- عبدالرحمن بن حکم بن هشام (الاوسط ) 109
- شورش های ثغر الاوسط 110
- غزوات خارجی عبدالرحمن اوسط (صوائف) 112
- 10- محمد بن عبدالرحمن 116
- اشاره 116
- شورش ابن مروان جلیقی 118
- شورش ابن حفصون 120
- 11- خلافت منذر بن محمد 123
- اشاره 125
- 12- خلافت عبدالله بن محمد بن عبدالرحمن بن حکم 125
- شیوع اضطراب آندلس 125
- اشاره 131
- شیوع نفاق و فتنه در آندلس 131
- 13- خلافت عبدالرحمن بن محمد (الناصرلدین اللّه) 131
- جنگ های الناصر 132
- غزوه پنپلونه 135
- ناصر و ادریسیان 137
- 14- روابط خارجی دولت امویان آندلس 139
- الف) مناسبات با دولت های اروپایی و شمال آندلس 139
- ب) روابط دولت اموی با بیزانس 142
- ج) روابط دولت اموی آندلس با فاطمیان 143
- 15- حَکَم بن عبدالرحمن (المستنصربالله) 146
- اشاره 146
- حَکَم و سلطه امویان بر مغرب اقصی 148
- منصور 151
- 16- هشام بن حکم و آغاز انحطاط دولت اموی 151
- اشاره 151
- دولت بنی عامر 154
- 17- محمد بن هشام بن عبدالجبار 158
- اشاره 162
- 18- آشوب بربرها (الفتنه البربریه) 162
- بازگشت مهدی به خلافت 163
- خلافت دوم هشام (المؤید) بن حکم بن عبدالرحمن 164
- دومین دوره حکومت سلیمان بن حکم 165
- 19- فروپاشی دولت اموی 167
- اشاره 167
- مرتضی مروانی 168
- اشاره 172
- 20- فرهنگ و تمدن اسلامی در دوره امویان 172
- سازمان دولت 175
- تأسیسات در دوره اموی در آندلس 176
- علوم و معارف در آندلس 178
- استمرار علوم و معارف اسلامی در دوره ملوک الطوایف 196
- چکیده دوره امویان آندلس (138-422ه) 198
- پرسش 203
- نتایج «دوره حکومت امویان در آندلس» 203
- منابع، برای مطالعه بیشتر 205
- 21- ملوک الطوایف؛جنگ احزاب 207
- اشاره 207
- دولت بنی حمود 209
- دولت علی بن حمود در قرطبه 210
- یحیی بن علی بن حمود 211
- بازگشت امویان 212
- ادریس بن علی بن حمود و سقوط بنی حمود 214
- دولت بنی جهور در قرطبه- (422-462ه) 215
- سقوط بنی جهور 216
- 22- بزرگ ملوک الطوایف؛ بنوعبّاد 218
- اشاره 218
- جانشینان ابن عبّاد 220
- دولت بنی هود در سرقسطه (481-504ه) 221
- سلیمان بن هود 222
- دولت بنی افطس، بنو مسلمه (413-478ه) 224
- دولت بربری غرناطه (403-483ه) در جنوب آندلس 225
- دولت بنی ذوالنون در طلیطله (400- 478ه) در ثغر اوسط 226
- دولت بنی رزین (403-497ه) 227
- چکیده دوره اول ملوک الطوایف در آندلس 228
- نتایج دوره اول ملوک الطوایف در آندلس 230
- پرسش 231
- منابع، برای مطالعه بیشتر 232
- اشاره 233
- 23- مرابطین 233
- سقوط طلیطله 234
- استمداد ملوک الطوایف از مرابطین 236
- نبرد زلاّقه 238
- پایان دوره اول ملوک الطوایف 240
- جنگ اقلیش 243
- شورش مریدین 245
- شورش قرطبه 246
- دوره دوّم ملوک الطوایف 247
- چکیده دوره مرابطین در آندلس 248
- نتایج دوره حکومت مرابطین در آندلس 250
- پرسش 251
- منابع، برای مطالعه بیشتر 252
- 24- موحدین و استمرار وحدت سیاسی مغرب و آندلس 253
- اشاره 253
- پیروزی الْارک و شکست العِقاب 256
- آغاز دوره سوم ملوک الطوایف آندلس 258
- چکیده دولت موحدین در آندلس 261
- نتایج حکومت موحدین در آندلس 263
- پرسش 264
- منابع، برای مطالعه بیشتر 265
- اشاره 266
- 1- علوم دینی 266
- 25- علوم، فرهنگ و تمدن اسلامی 266
- 2- فلسفه و کلام 267
- 3- تصوف 269
- 4- ادبیات 270
- 5- تاریخ و جغرافیا 271
- هنر خوش نویسی 272
- چکیده علوم، فرهنگ و تمدن اسلامی در عصر مرابطین و موحدین 273
- نتایج عصر مرابطین و موحدین 273
- پرسش 274
- منابع، برای مطالعه بیشتر 275
- 26- آخرین دوره حکومت مسلمین در آندلس 277
- دولت بنی نصر در غرناطه 277
- بنی الاحمر و هجوم دولت های مسیحی 278
- محمد فقیه و جهاد با قشتاله 280
- انحطاط دولت غرناطه 283
- الایسر 286
- سقوط غرناطه 287
- چکیده دولت بنی نصر در غرناطه636-897ه./1238-1492م. 289
- نتایج حکومت غرناطه در آندلس 291
- پرسش 292
- 27- فرهنگ و تمدن اسلامی در دوره بنی احمر 293
- اشاره 293
- معارف اسلامی 294
- نتایج 297
- چکیده فرهنگ و تمدن در دوره بنی احمر (آخرین ایام آندلس) 297
- پرسش 297
- منابع، برای مطالعه بیشتر 298
- 28- علل سقوط آندلس 299
- اشاره 299
- الف) علل اصلی سقوط آندلس 302
- ب) سقوط نهایی آندلس 324
- مراحل جنگ های صلیبی بر مبنای باز پس گیری آندلس 324
- بازپس گیری آندلس 325
- پس از باز پس گیری 334
- منابع، برای مطالعه بیشتر 338
- 29- تاریخ تشیع در آندلس 339
- 30- سقوط خلافت در قرطبه و ظهور دولت بنی حمود، 341
- اشاره 341
- علی بن حمود 343
- علی بن حمود، خلیفه حاکم قرطبه 345
- قاسم بن حمود 346
- بازگشت دوباره قاسم به قرطبه 348
- پایان سرگذشت قاسم بن حمود 348
- خلافت المستظهر 349
- المستکفی بالله 349
- ابن شهید و ابن حزم در دربار بنی حمود 350
- ادریس اوّل 351
- حسن بن یحیی حمودی و یحیی بن ادریس 354
- ادریس دوّم 355
- محمّد اوّل 357
- محمد بن قاسم 358
- خلافت دوباره ادریس دوّم 359
- ادریس سوّم 359
- محمّد بن قاسم بن حمود 360
- محمّد دوّم 360
- قاسم بن محمد حمودی 362
- ضمائم 365
- تصاویر 374
- فهرست منابع 391
- اشاره 391
- منابع لاتین 393
- مجلات 393
1- واژه آندلس
اشاره
درباره چگونگی خوانش و اشتقاق واژه آندلس، همواره بین واژه شناسان و دیگر صاحب نظران، اختلاف نظر وجود داشته است؛ (1) برخی از محققان (2) بر این عقیده اند که این کلمه، مشتق از «الفندالس» (3) (الفاندالس) «فندلس»، «فَنْدال» یا «واندال» (4) است.
اشخاصی هم چون: یاقوتِ حموی، بکری، ادریسی، ابن عذاری، ابن خلدون، ابن اثیر، ابن حیّان، قلقشندی، حمیری (5) و مَقَّری، پیرامون وجه تسمیه آندلس اظهارنظر کرده اند: یاقوت این واژه را کلمه ای بیگانه و مشاجره پیرامون آن را بیهوده دانسته است؛ (6) اما مقری، آن را مشتق از آندلس بن طوبال یکی از نوادگان حضرت نوح(علیه السلام)
1- (1) . مصاحب، دائره المعارف فارسی، ج1، ص266؛ ابن خلدون، العبر، ج2، ص235؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج1، ص262؛ معین، فرهنگ فارسی، ج5، ص184؛ ارسلان، الحلل السندسیه فی الآثار و الاخبار الآندلسیه، ج1، ص22؛ ناظم الاطباء، فرهنگ نفیسی، ج1، ص420؛ باسورث، ترجمه بدره ای، سلسله های اسلامی جدید، ص54؛ مؤلف مجهول، اخبار مجموعه، ص16.
2- (2) . شکیب ارسلان، الحلل السندسیه فی الآثار و الاخبار الآندلسیه، ج1، ص23؛ ابن سعید مغربی، المغرب فی حلی المغرب، ج1، ص5.
3- (3) . Andalusia؛ Andolus؛ ر.ک: معجم البلدان، ج1، ص262؛ Andolos؛ الآندلس، ج1، ص218، ( Andolos)؛ اسپانیولی Andalutia. ر.ک: مصاحب، دائره المعارف فارسی، ص266.
4- (4) . واندال ها، اقوامی که به سال 211 ق.م از آلمان به این منطقه مهاجرت کردند. ر.ک: ارسلان، الحلل السندسیه، ج1، ص23؛ باسورث، ترجمه بدره ای، سلسله های اسلامی جدید، ص54.
5- (5) . حمیری، الروض المعطار، ص58.
6- (6) . یاقوت حموی، معجم البلدان، ج1، ص262.