تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 6

می داند. (1) پیش از وی نیز، ابن عِذاری واژه آندلس را به قومی (2) که بعد از طوفان نوح در جزیره ساکن شدند، نسبت داده و واژه مزبور را برگرفته از «اشبان»، (3) معرّب اصفهان ذکر کرده است؛ (4) ولی به گفته ابن اثیر: مسیحیان، آندلس را به خاطر این که در آن سرزمین، شخصی به نام اشبان (5) مصلوب شده، اسپانیا نامیدند. (6)

برخی محققین معاصر، هم چون باسورث (7) و گیشار (8) طبق دیدگاه های جغرافی دانان مسلمان، واژه آندلس را مشتق از «واندالیا» (سرزمین واندال ها) (9) دانسته اند؛ به نظر باسورث به احتمال زیاد واژه آندلس از یک عبارت آلمانی گرفته شده و به معنای حصه است. به گفته هاینزهایم، کلمه « Betica » برابر (آندالوزی- آندلس کنونی) و به معنای «قطعه زمین» و سهمی از زمین گرفته شده ( Land - lot) در تقسیم اراضی رایج در قبایل ویزیگت (10) می باشد. (11)

در مجموع، پیرامون کلمه آندلس سه نظریه قابل بررسی است:

1. دیدگاه خاورشناسان؛ از نظر اکثر مورخان غربی، واژه آندلس از واندال مشتق گردیده؛ البته دیدگاه مزبور، به وسیله هاینزهایم، استوم و ورتر ویسیشت (12) رد شده است؛ (13)

2. دیدگاه مورّخان و جغرافی دانان مسلمان: منشأ این دیدگاه، رازی (14) پیشوای مورخان آندلس است که بیشتر مورّخان اسلامی آن را نقل کرده اند؛ وی معتقد است که واژه

1- (1) . مقرّی تلمسانی، نفح الطیب، ج1، ص133؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج4، ص264 و آندلس بن یافث بن نوح... .
2- (2) . ابن عذاری، البیان المغرب، ج2، ص1.
3- (3) . Ishb ب n.
4- (4) . ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، 2/2؛ مقرّی تلمسانی، نفح الطیب، ج1، ص134.
5- (5) . از نقاط قوت این نظر، حرف ادریسی جغرافی دان معتبر آندلسی است که می نویسد: بخش پشت جبل الشارات به سمت جنوب را اشبانیه گویند. ادریسی، نزهه المشتاق، ج2، ص537.
6- (6) . ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج4، ص264.
7- (7) . Basworth.
8- (8) . Guichard ، استاد دانشگاه لیون، ر.ک: میراث اسپانیای مسلمان، ج2، ص158، 753.
9- (9) . آندلس، شکل اندک تحریف شده کلمه «واندال» است؛ ر.ک: مکی، ترجمه عظیمایی، تاریخ سیاسی آندلس؛ میراث اسپانیای مسلمان، ج 1، ص54؛
10- (10) . ر.ک: شفا، ترجمه سمساری؛ ایران در اسپانیای مسلمان، ص208.
11- (11) . باسورث، ترجمه بدره ای، سلسله های اسلامی جدید، ص54.
12- (12) . W. Wycicht.
13- (13) . شفا، ایران در اسپانیای مسلمان، ص207، 208.
14- (14) . Rhazes.