- سخن ناشر 1
- مقدمه مؤلف 3
- 1- واژه آندلس 5
- اشاره 5
- محدوده جغرافیایی 7
- شهرهای اسلامی در آندلس 9
- اشبیلیّه 11
- قرطبه 13
- قرمونه 14
- استجه 14
- طلیطله 15
- بلنسیه 16
- مرسیه 18
- سرقسطه 19
- تُطیلَه 20
- طرطوشه 21
- لارده 21
- طرّکونه 21
- قسطلونه 22
- دانیه 23
- ألش 24
- اوریوله 24
- لَقَنْتْ 24
- قرطاجنه 25
- غرناطه 26
- وادی آش 27
- جیّان 27
- بیّاسه و ابدّه 28
- لورقه و بسطه 29
- مالَقَه 29
- ارشدونه 29
- المُنَکَّب 30
- مَربَّله 30
- حصن جبل فاره 30
- المَریَّه (مرآه البحر) 31
- رُنْده 31
- الجزیره الخضراء یا جزیره ام حکیم 32
- طریف 32
- جبل الطارق 32
- شریش 33
- بنبلونه 34
- بُرْغُشْ 34
- شقوبیه 35
- بلد الولید 35
- وادی الحجاره (مدینه الفرج) 35
- مجریط (مادرید) 35
- لیون 36
- شنت یاقب (شنت یاقو) 36
- أوقییدو 37
- کوادنجا 37
- سمّوره 37
- مارده 38
- لبله (لبله الحمراء) 38
- بطلیوس 38
- شلب 39
- شنتمرّیه یا فارو 39
- باجه 40
- یابره 40
- اشبونه 40
- شِنْتَره 41
- شنترین 41
- جزایر آندلسی مدیترانه 42
- برشلونه (بارسلون) 42
- نگاهی اجمالی به تاریخ اسپانیا پیش از فتح 44
- انحطاط گوت ها 46
- اشاره 51
- 2- ورود اعراب به آندلس 51
- موسی بن نصیر 51
- دوره والیان اموی آندلس- (92ه.- 138ه/711م-756م) 55
- تشنج در انتخاب والیان آندلس 59
- لشگر یزید در آندلس 61
- ابوالخطّار و اتحاد موقت اعراب 63
- چکیده 65
- نتایج «فتح آندلس» 66
- پرسش 67
- منابع، برای مطالعه بیشتر 68
- اشاره 70
- 3- سیاست امویان در آندلس 70
- صمیل زمینه ساز استقرار امویان در آندلس 73
- عبدالرحمن اموی از شام تا آندلس 77
- چکیده حوادث دوره والیان آندلس 80
- نتایج دوره والیان در آندلس 82
- سؤالات دوره والیان 83
- منابع بیشتر دوره ولاه 84
- 4- عبدالرحمن و انحصار قدرت 85
- اشاره 90
- 5- شورش های دوره عبدالرحمن اول 90
- تصفیه خونین اعراب اشبیلیّه 91
- 6- عملیات نظامی در شمال آندلس 94
- اشاره 94
- دولت عباسی شارلمانی و امویان آندلس 95
- بحران جانشینی 99
- اشاره 99
- 7- هشام بن عبدالرحمن الرضا 99
- صوائف زمان هشام 101
- سومین عادل بنی امیه!! 101
- اشاره 103
- 8- حَکَم بن هشام (حَکَمِ اوّل) 103
- تصفیه خونین طلیطله- (واقعه حفره) 104
- حَکَم ربضی 105
- غزوات خارجی حکم 107
- اوج خلافت اموی 109
- 9- عبدالرحمن بن حکم بن هشام (الاوسط ) 109
- شورش های ثغر الاوسط 110
- غزوات خارجی عبدالرحمن اوسط (صوائف) 112
- 10- محمد بن عبدالرحمن 116
- اشاره 116
- شورش ابن مروان جلیقی 118
- شورش ابن حفصون 120
- 11- خلافت منذر بن محمد 123
- 12- خلافت عبدالله بن محمد بن عبدالرحمن بن حکم 125
- شیوع اضطراب آندلس 125
- اشاره 125
- شیوع نفاق و فتنه در آندلس 131
- اشاره 131
- 13- خلافت عبدالرحمن بن محمد (الناصرلدین اللّه) 131
- جنگ های الناصر 132
- غزوه پنپلونه 135
- ناصر و ادریسیان 137
- الف) مناسبات با دولت های اروپایی و شمال آندلس 139
- 14- روابط خارجی دولت امویان آندلس 139
- ب) روابط دولت اموی با بیزانس 142
- ج) روابط دولت اموی آندلس با فاطمیان 143
- اشاره 146
- 15- حَکَم بن عبدالرحمن (المستنصربالله) 146
- حَکَم و سلطه امویان بر مغرب اقصی 148
- منصور 151
- 16- هشام بن حکم و آغاز انحطاط دولت اموی 151
- اشاره 151
- دولت بنی عامر 154
- 17- محمد بن هشام بن عبدالجبار 158
- اشاره 162
- 18- آشوب بربرها (الفتنه البربریه) 162
- بازگشت مهدی به خلافت 163
- خلافت دوم هشام (المؤید) بن حکم بن عبدالرحمن 164
- دومین دوره حکومت سلیمان بن حکم 165
- 19- فروپاشی دولت اموی 167
- اشاره 167
- مرتضی مروانی 168
- اشاره 172
- 20- فرهنگ و تمدن اسلامی در دوره امویان 172
- سازمان دولت 175
- تأسیسات در دوره اموی در آندلس 176
- علوم و معارف در آندلس 178
- استمرار علوم و معارف اسلامی در دوره ملوک الطوایف 196
- چکیده دوره امویان آندلس (138-422ه) 198
- نتایج «دوره حکومت امویان در آندلس» 203
- پرسش 203
- منابع، برای مطالعه بیشتر 205
- اشاره 207
- 21- ملوک الطوایف؛جنگ احزاب 207
- دولت بنی حمود 209
- دولت علی بن حمود در قرطبه 210
- یحیی بن علی بن حمود 211
- بازگشت امویان 212
- ادریس بن علی بن حمود و سقوط بنی حمود 214
- دولت بنی جهور در قرطبه- (422-462ه) 215
- سقوط بنی جهور 216
- 22- بزرگ ملوک الطوایف؛ بنوعبّاد 218
- اشاره 218
- جانشینان ابن عبّاد 220
- دولت بنی هود در سرقسطه (481-504ه) 221
- سلیمان بن هود 222
- دولت بنی افطس، بنو مسلمه (413-478ه) 224
- دولت بربری غرناطه (403-483ه) در جنوب آندلس 225
- دولت بنی ذوالنون در طلیطله (400- 478ه) در ثغر اوسط 226
- دولت بنی رزین (403-497ه) 227
- چکیده دوره اول ملوک الطوایف در آندلس 228
- نتایج دوره اول ملوک الطوایف در آندلس 230
- پرسش 231
- منابع، برای مطالعه بیشتر 232
- 23- مرابطین 233
- اشاره 233
- سقوط طلیطله 234
- استمداد ملوک الطوایف از مرابطین 236
- نبرد زلاّقه 238
- پایان دوره اول ملوک الطوایف 240
- جنگ اقلیش 243
- شورش مریدین 245
- شورش قرطبه 246
- دوره دوّم ملوک الطوایف 247
- چکیده دوره مرابطین در آندلس 248
- نتایج دوره حکومت مرابطین در آندلس 250
- پرسش 251
- منابع، برای مطالعه بیشتر 252
- 24- موحدین و استمرار وحدت سیاسی مغرب و آندلس 253
- اشاره 253
- پیروزی الْارک و شکست العِقاب 256
- آغاز دوره سوم ملوک الطوایف آندلس 258
- چکیده دولت موحدین در آندلس 261
- نتایج حکومت موحدین در آندلس 263
- پرسش 264
- منابع، برای مطالعه بیشتر 265
- 25- علوم، فرهنگ و تمدن اسلامی 266
- 1- علوم دینی 266
- اشاره 266
- 2- فلسفه و کلام 267
- 3- تصوف 269
- 4- ادبیات 270
- 5- تاریخ و جغرافیا 271
- هنر خوش نویسی 272
- نتایج عصر مرابطین و موحدین 273
- چکیده علوم، فرهنگ و تمدن اسلامی در عصر مرابطین و موحدین 273
- پرسش 274
- منابع، برای مطالعه بیشتر 275
- 26- آخرین دوره حکومت مسلمین در آندلس 277
- دولت بنی نصر در غرناطه 277
- بنی الاحمر و هجوم دولت های مسیحی 278
- محمد فقیه و جهاد با قشتاله 280
- انحطاط دولت غرناطه 283
- الایسر 286
- سقوط غرناطه 287
- چکیده دولت بنی نصر در غرناطه636-897ه./1238-1492م. 289
- نتایج حکومت غرناطه در آندلس 291
- پرسش 292
- 27- فرهنگ و تمدن اسلامی در دوره بنی احمر 293
- اشاره 293
- معارف اسلامی 294
- نتایج 297
- پرسش 297
- چکیده فرهنگ و تمدن در دوره بنی احمر (آخرین ایام آندلس) 297
- منابع، برای مطالعه بیشتر 298
- 28- علل سقوط آندلس 299
- اشاره 299
- الف) علل اصلی سقوط آندلس 302
- ب) سقوط نهایی آندلس 324
- مراحل جنگ های صلیبی بر مبنای باز پس گیری آندلس 324
- بازپس گیری آندلس 325
- پس از باز پس گیری 334
- منابع، برای مطالعه بیشتر 338
- 29- تاریخ تشیع در آندلس 339
- 30- سقوط خلافت در قرطبه و ظهور دولت بنی حمود، 341
- اشاره 341
- علی بن حمود 343
- علی بن حمود، خلیفه حاکم قرطبه 345
- قاسم بن حمود 346
- پایان سرگذشت قاسم بن حمود 348
- بازگشت دوباره قاسم به قرطبه 348
- المستکفی بالله 349
- خلافت المستظهر 349
- ابن شهید و ابن حزم در دربار بنی حمود 350
- ادریس اوّل 351
- حسن بن یحیی حمودی و یحیی بن ادریس 354
- ادریس دوّم 355
- محمّد اوّل 357
- محمد بن قاسم 358
- ادریس سوّم 359
- خلافت دوباره ادریس دوّم 359
- محمّد بن قاسم بن حمود 360
- محمّد دوّم 360
- قاسم بن محمد حمودی 362
- ضمائم 365
- تصاویر 374
- اشاره 391
- فهرست منابع 391
- منابع لاتین 393
- مجلات 393
حزب بعد از بَلج بن بشر بود) و ابی الخطّار یمنی، والی آندلس (1) در مورد دو مرد قیسی و یمنی (2) شروع شد؛ آن دو مرد در نزاع خود به این دو بزرگ قیسی و یمنی پناه بردند، شیخ قیسی ها (صمیل) (3) نزد والی آندلس رفت و نزاع آنها منجر به درگیری لفظی شد (4) و ابی الخطّار، ضربه ای به صمیل زد و غرور او را جریحه دار کرد؛ صمیل با قلب آکنده از کینه و عزم انتقام، قصر والی آندلس را ترک کرد؛ صمیل جهت انتقام از والی آندلس، قیسی ها و برخی شخصیت های بارز یمنی را متحد ساخت؛ (5) ثوابه بن سلامه جذامی یمنی (6) از جمله افرادی بود که علی رغم تضاد قبیلگی با صمیل با او متحد شد؛ صمیل حتی یکی از شیوخ قیسی (7) ساکن استجه (ابوعطا) را که رقیب او در رهبری قیسی ها بود، با خود (8) همراه نمود؛ (9) صمیل لشکری از مصری ها و یمنی ها گردآورده و بدین ترتیب، برگ برنده را در آندلس به دست آورد؛ (10) در پی این لشکرکشی، سرانجام مخالفان ابوالخطّار والی آندلس به رهبری صمیل، در نزدیکی شهر شذونه (11) او را شکست دادند (12) و قیسی ها، ثوابه بن حکم را والی آندلس ساختند و ابوالخطّار را به زندان افکندند و ثَوَابه (م 129ه) به مدت یک سال در آندلس حکومت کرد. (13) در این مدت، عبدالرحمن بن حسان کلبی، همراه یمنی ها بر او شورید و ابوالخطّار را از زندان قرطبه آزاد کرد؛ مردی از «مضر» خطاب به لشکر یمنی به رهبری ابوالخطّار گفت: اگر
1- (1) . بیضون، الدوله العربیه فی اسبانیه، ص129.
2- (2) . که ابن اثیر می نویسد: مردی از کتاله و مردی از یمینان نزاع می کردند. مرد کتالی به صمیل پناه برد و... ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج5، ص14.
3- (3) . صمیل از آغاز، جهت بیرون کردن ابوالخطّار وارد آندلس شد؛ ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج5، ص14.
4- (4) . ابن اثیر، متن نزاع لفظی این دو را آورده است.
5- (5) . بیضون، الدوله العربیه فی اسبانیه، ص129.
6- (6) . ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، ج2، ص34.
7- (7) . ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج5، ص14.
8- (8) . ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، ج2، ص34؛ مؤلف مجهول، اخبار مجموعه، ص56.
9- (9) . ابن قوطیه، تاریخ افتتاح آندلس، ص44
10- (10) . بیضون، الدوله العربیه فی اسبانیه، ص130.
11- (11) . Sidona.
12- (12) . بیضون، الدوله العربیه فی اسبانیه، ص130.
13- (13) . ابن خطیب، اعمال الاعلام، ص7؛ ثَوابَهِ بن سَلَمه جُذامی.