تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 145

جعل کرد،او نامه را باز کرد و مبلغ صد هزار درهم، (1)را به دویست هزار درهم تغییر داد؛ازاین رو نظارت و جلوگیری از جعل را انگیزه تأسیس دیوان مهر و خاتم دانسته اند.در این دیوان نسخه ای از نامه ها و اوامر اداری و نظامی خلیفه را-پس از آن که نسخه اصلی نامه با شمع سرخ مهر می شد-نگه داری می کردند که کاری شبیه بایگانی بود. (2)طین سرخ و شمع نزد عرب پیش از اسلام به تقلید از ساسانیان شناخته شده بود؛ (3)مهر کنایه از وزارت بود. (4)

د)دیوان رسائل

بیشترین توسعه کمی و کیفی عهد اموی در حوزه دیوان ها،در زمینه«دیوان انشاء»صورت گرفت که از شکل اولیه خود به سازمانی بزرگ رسید.معروف است که پیامبر صلی الله علیه و آله افرادی را به عنوان کاتب اسناد دولتی استخدام کرد و این سنت در عهد راشدین ادامه پیدا کرد؛آنها نیز تعدادی از اصحاب را برای ثبت کارهای مختلف دولت استخدام کرده بودند.در زمان امویان دیوان منظمی برای ثبت رسائل تأسیس شد که در حقیقت یک اداره دولتی برای انجام مکاتبات رسمی خلیفه بود.این دیوان نامه های خلیفه به و الیان و کارگزاران و نامه های سیاسی و خارجی او را می نوشت و نظارت می کرد و از آن به«دیوان المکاتبات»یاد شده است.نخستین دیوان رسائل را به عهد عبدالملک بن مروان(م86ه)رسانده اند.نسخه هایی از نامه های دیوان رسایل در منابع ادبی حفظ شده است. (5)

1- (1) .جهشیاری،ص25؛طبری،ج3،ص230؛ابن طقطقی،ص102.
2- (2) .صبحی صالح،ص315.
3- (3) .علی،ج5،ص290.
4- (4) .ابراهیم حسن،ج2،ص465.
5- (5) .جهشیاری،ص35.