تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 146

در ابتدا نامه ها به صورت ساده و دقیق و کوتاه بود،اما در عصر ولید(م96ه)به شکل طوامیر(نوشته های بلند و طولانی)در آمد. (1)در عهد خلیفه مروان دوم،«عبدالحمید بن یحیی»کاتب خلیفه و مسئول کاتبان او شد و قواعد مکاتبات را؛ (2)بر مبنای رسائل پهلوی تدوین کرد. (3)دیوان رسائل عهد عباسی نیز شیوه عبدالحمید کاتب را در نگارش نامه های اداری ادامه داد؛ازاین رو این جمله مشهور شد که کتابت با عبدالحمید آغاز شد و با عبدالحمید پایان یافت. (4)بنابراین دیوان رسائل در عهد خلیفه عبدالملک بن مروان تکامل و توسعه یافت و ازاین رو،جهشیاری در کتاب الوزرا و الکتاب از آن،به عنوان تنها دیوان در عهد عبدالملک یاد کرده است.

ه)دیوان برید

نظام برید،شکل توسعه یافته تشکیلات برید ایرانی است که از قرن ها پیش از ظهور اسلام در منطقه عربی شناخته شده بود.دیوان برید در ابتدا فقط مخصوص رفع نیازهای دولت بود.صاحب برید یا گروهی کارمند و عامل و کاتب مسئول این دیوان بودند. (5)و هدف رسمی از تأسیس و توسعه این دیوان انجام امور اداری دولت بود ولی مردم مدت ها بعد،از دیوان برید برای ارسال نامه های خود استفاده کردند. (6)

وظیفه اصلی و ابتدایی دیوان برید،نقل اخبار پایتخت و اقالیم بود؛این دیوان نیازمندی های دولت را انتقال می داد و بر راه ها نظارت می کرد و نقشه های مناسب

1- (1) .المعاضیدی،ص840.
2- (2) .ابن خلدون،ص439.
3- (3) .محمدی،پیوست ها،ص164،238؛ابوهلال عسگری،الصناعتین،ص51.
4- (4) .جهشیاری،ص25؛طبری،ج3،ص73؛ابن طباطبا،ص102.
5- (5) .قلقشندی؛صبح الاعشی،ج4،ص280.
6- (6) .المعاضیدی،ص85؛جاحظ،البغال،ص62،70؛اصفهانی،ج6،ص105.