تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 147

اقالیم را ترسیم و ارایه می نمود.راه های اصلی به مراحل و منازلی[سکه]تقسیم شده بود (1)که در هر منزل اسب های تازه نفس نگه داری می شد؛البته در جزیره و شام به جای اسب از شتر نیز استفاده می شد و بدین سان به طور متناوب نامه های دولتی در مسافت بین منازل که 12میل بود حمل می شد. (2)در عصر اموی ارابه برید برای انتقال سریع نیروهای نظامی به کار گرفته شد. (3)

مهم ترین تکامل در عرصه مسئولیت منصب صاحب برید در عصر اموی این بود که دیوان مستقلی در دولت اموی برای برید تأسیس شد.مسئول این دیوان«صاحب البرید»وزیر اطلاعات خلیفه در همه اقالیم شد و اخبار و حوادث مهم اقالیم را دریافت می نمود؛ازاین رو امویان در این زمینه موفقیت چشمگیری حاصل کردند و شبکه جاسوسی آنها در حوادث عصر اول اموی نقش به سزایی ایفا نمود؛به طوری که معاویه،خلیفه اول اموی(41-60ه)علت برتری سیاسی خود را دارا بودن سازمان خبر و جاسوسان دانسته است.این سیاست اتکا بر سازمان جاسوسی،تا پایان دولت امویان رو به توسعه بوده است و در منابع قدیم از جمله در کتاب الغارات و سایر منابع بدان اشاره شده است.بخش اعظم غارات معاویه علیه حضرت علی علیه السلام مبتنی بر رصد دقیق و دائم معاویه از اوضاع عراق به ویژه مراقبت دقیق از حضرت علی علیه السلام،امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام و مردم آن جا بوده است (4)از اهداف اصلی نظام جاسوسی معاویه،کنترل تحرکات بنی هاشم بود و برخی از منابع جدید سه گرایش عمده برای نظام اطلاعات

1- (1) .خوارزمی،ص64.
2- (2) .قلقشندی،ج14،ص366.
3- (3) .خلیفه بن خیاط،ج2،ص356.
4- (4) .بیهقی،المحاسن و المساوی،ص376؛جاحظ،المحاسن والاضداد،ص26.