تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 159

کارگزاران دربار را کاهش داد و در بسیاری از آنها تجدید نظر نمود.نمودار تشکیل اداری مقتدر براساس متن مسکویه،ابن طقطقی،یعقوبی،مسعودی،طبری در این اثر ترسیم شده است.در عصر عباسی دوم اسامی برخی دیوان ها تغییر کرد؛برای مثال،دیوان خراج را«دیوان مخزن»نامیدند و صاحب آن«صدرالمخزن»نامیده شد (1)و دیوان ضیاع (2)و نفقات را«دیوان مقاطعات»نام گذاری کردند.

چنان که ذکر شد،در عصر عباسی علاوه بر موارد توسعه کیفی،تعداد دیوان ها افزایش پیدا کرد که ذکر همه آنها در این نوشته مقدور نیست،مهم ترین دیوان های فعال عصر عباسی،ده دیوان است که به ذکر اجمالی عملکرد آنها می پردازیم:

الف)دیوان مصادرات

به دنبال مصادره سرمایه های برخی از امویان،خلیفه عباسی«سفاح»دستور به تأسیس«دیوان مصادرات»داد؛ (3)ابوالعباس سفاح،وابسته مخصوص خود«عماره بن حمزه»را سرپرست اموال و املاک مروان خلیفه اموی قرار داد. (4)مصادره اموال وسیله ای برای تهدید مخالفان به وسیله خلافت عباسی بود،که در ابتدا پدیده ای موقت در خلافت عباسی بود.یعقوبی در مورد افزایش مصادرات در عهد خلیفه عباسی منصور چنین می نویسد:«او می خواست با نظام اداری عباسی همه چیز جز خود را در هم بشکند و برای این کار اموال همه مردم را مصادره می کرد؛اخذ ابوجعفر اموال الناس حتی ما ترک عند أحد فضلاً. (5)بنا به

1- (1) .ابن فوطی،ص6،111.
2- (2) .ابن مسکویه،ج4،ص305،319؛ج5،ص385،74.
3- (3) .ابن مسکویه،ج5،ص73،224،264.
4- (4) .جهشیاری،ص90.
5- (5) .یعقوبی،ج2،ص378.