تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 177

در وجه تسمیه برید،از ریشه یونانی Beredos یا از لاتینی Veredus به معنای اسب یا از فارسی بریده دُم یا از ریشه عربی بَرَدَ(فرح و خوشحالی و تازگی که هنگام دریافت خبر حاصل می شود)؛اختلاف است.

از دیگر دیوان های عصر غزنوی و سلجوقی،دیوان وکالت و ضیاع خاصه است. (1)دیوان وکالت،نظارت و پیش کاری امور دربار را در خورد و خوراک و دیگر امور بر عهده داشته است و معادل«استاددار»در عصر خلفای عباسی است. (2)

7-دیوان و نظام وزارت در عصر ایلخانی،تیموری،عثمانی و صفوی

ویژگی عام دیوان و نظام وزارت در ایران و آناتولی که حوزه حکومت سنتی سلجوقیان بود،استمرار خطوط عام اداره مرکزی دربار و شیوه های وزارت عصر سلجوقی است؛این امر به ویژه در ایران عصر ایلخانی رواج یافته بود.از وزرای معروف عصر ایلخانی می توان به«سعدالدین ساوجی»(م709ه)و«تاج الدین علی شاه»اشاره کرد. (3)در آن زمان دو یا سه وزیر امور لشکری و کشوری را به عهده داشتند و دائم در حال رقابت با هم بودند؛علی شاه با بیرون راندن رقبا،شش سال به تنهایی وزارت را به عهده داشت.سلاطین ایلخانی همه امور را به وزیر واگذار می کردند و ازاین رو وزیر،صاحب دیوان و وزیر ممالک بود.

وزارت در دوره عثمانی-که ابتدا امیرنشین تابع سلاجقه و سپس ایلخانان بودند-استمرار وزارت عصر سلجوقی و ایلخانی است.سکه های سلجوقی و ایلخانی میان آنها رایج بود و در رأس دیوان که مجلس وزرا بود،وزیر اعظم همه

1- (1) .مسکویه،ج5،ص220.
2- (2) .ابی نصر کاشانی،ص25،84.
3- (3) .اقبال،ص319.