تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 19

مترادف اداره است.وجوه مختلفی در وجه نام گذاری آن آورده اند؛از جمله در منابع عربی،مفهوم ایرانی واژه دیوان،یکی از نام های شیاطین است،که به وسیله کسرا به دلیل سرعت و مهارت کاتبان و دامنه آگاهی های آنها بر انواع امور،به محل جلوس و دفتر کار آنها گفته می شد. (1)تاریخ نویسان،قدمت کاربرد واژه دیوان در مفهوم اداره و تنظیم امور را به خشایارشاه و داریوش بزرگ(480-521 ق)رسانده اند؛ (2)او از پادشاهانی است که در تنظیم امور و تجدید سازمان اداری کشور اقدامات مهمی انجام داد.پلوتارخ نیز از آرشیو مخصوص و دبیران دربار خشایارشاه یاد کرده است. (3)در منابع عربی،برخی دیوان های عصر کیانیان،از«لهراسب شاه کیانی»به عنوان نخستین بنیانگذار دیوان سپاه نام برده اند. (4)به نوشته مورخان،آخرین چیزی که اسکندر از هخامنشیان گرفت،دیوان های متعدد دولتی در کاخ های آنها بود. (5)

ب)پیوستگی دین و سیاست

در جغرافیای اداری ایران باستان،شهرها مرکز اداری و دینی است و ادارات دینی در کتاب مشاغل کشوری عملکرد پیوسته و متوازنی دارند.ویژگی اصلی نظام تشکیلات ایرانی به ویژه عصر ساسانی که پیشرفت کمی و کیفی آن در منابع نخستین اسلامی منعکس شده است،تمرکز قدرت بر محور پیوستگی و اتحاد دین

1- (1) .ابن الفراء،237،مقدمه ابن خلدون،ص431،مقریزی،خطط،ج 1،ص 262.
2- (2) .مسعودی،التنبیه؛ص78؛یعقوبی،ج1،ص165؛رجبی،ج3،ص79،81؛کریستین سن،ص190،189،153.
3- (3) .محمدی،تاریخ،ص68.
4- (4) .حمزه،ص31-43.
5- (5) .طبری،ج1،ص338.