تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 198

سال اخذ می شد؛ (1)آنها هرگاه از شهری به شهر دیگری مسافرت می کردند،«عاشر»که کارمند جمع آوری عشور بود،رسیدی مبنی بر اخذ عشر به بازرگان می داد.برخی از مورخان گزارش کرده اند که حدی خاص برای مالیات عشر از اموال بازرگانان را تعیین نشده بود،اما در روایتی آمده است خلیفه دوم به ابوموسی اشعری در عراق نوشت که از بازرگانان مسلمان 2/5%و از بازرگانان اهل ذمه 5%و از اهل حرب 10%عشر بگیرند. (2)ماوردی ادعا می کند مالیات اعشار از اموال تجاری بین بلاد گرفته می شود و اخذ آن شرعی نیست و میزانی برای آن تعیین نشده و با تمسک به روایت:«قال رسول الله صلی الله علیه و آله:«شرالناس العشارون الحشارون»آن را غیراسلامی دانسته است. (3)

در مناطقی از عراق مراکز ویژه ای به نام«خانه مکوس»تأسیس شد.در سواحل رودها در بصره و بنادر خلیج فارس نیز برای جلوگیری از عبور کشتی ها پیش از پرداخت مالیات(عشور)،مراکزی خاص تأسیس شد.واژه مکوس بر انواع مالیات های غیرشرعی نیز اطلاق گردیده است. (4)این مالیات ها در همه دولت های اسلامی به چشم می خورد که برخی گزارش های آنها به دست ما رسیده است.همچنین یکی از علل قیام موحدین علیه مرابطین،افزایش مالیات های غیر شرعی مکوس بوده است.در اصطلاحات دیوانی ماوردی نیز دیوانی تحت عنوان«دیوان العشر»آمده است. (5)

1- (1) .شیبانی،ص142.
2- (2) .شیبانی،ص16،6؛یحیی بن آدم،ج1،ص129،4،11.
3- (3) .ماوردی،ص260.
4- (4) .شیبانی،ص164.
5- (5) .ماوردی،ص182.