تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 20

و پادشاهی است. (1)این ویژگی در دولت های اسلامی از راشدین تا صفویان حفظ شد؛به طوری که آنها خود را جامع قدرت پیوسته دین و دنیا می دانستند.

ج)خاتم

بلاذری در شمار دیوان های ساسانی از پنج مهر(خاتم)یاد کرده است (2)که هر مهر،نماینده دیوان خاصی بود.این دیوان ها در حکم وزارتخانه های امروزی بود که در اختیار یک صاحب الزمام یا مهردار سلطنتی بوده است. (3)البته در منابع از دیوان های ایرانی دیگری نیز نام برده شده است، (4)مانند مهرهای انوشیروان که شامل مهر تذکرات،مهر نامه ها و فرمان ها،مهر برات ها،مهر بخشودگی گناهان،مهر انبارهای لباس و گنجینه ها و عطرهای شاهی،مهر فرمان قتل،مهر مالیات،مهر املاک،مهر اقطاع،مهر املاک و مهر چاپارخانه ها می شد.در نقاط دیگر ایران نیز دیوان های خاصی به نام هر شهر وجود داشته است؛مانند دیوان بخارا،دیوان اصفهان و دیوان مرو.

د)سکه

یکی از زمینه های مهم شکل گیری تشکیلات اسلامی بر اساس تشکیلات ایرانی،رواج مسکوکات ایرانی تا چندقرن پس از ظهور اسلام با علائم ایرانی است؛از جمله در مازندران که علاوه بر نام خلیفه اسلامی واژه های پهلوی هم در آن نقش بسته است. (5)در سکه های عصر خلفا،تصویر شاهان ایرانی هنوز روی

1- (1) .مسعودی،التنبیه،ص90و91.
2- (2) .بلاذری،ص424.
3- (3) .بلاذری،ص7.
4- (4) .مسعودی،التنبیه،ص94؛مروج الذهب،ج1،ص262.
5- (5) .محمدی،ص72و73.