تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 201

می شد.جزیه شامل یهود،نصارا و مجوس بود؛ (1)چراکه دولت اسلامی مجوس را بنا به سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله از اهل کتاب شمرد؛زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله از مجوس بحرین جزیه گرفت و فرمود با آنها مانند اهل کتاب رفتار کنید.جزیه با ورود ذمی به اسلام قطع می شد.

میزان جزیه در مناطق مختلف به حسب توانایی مردم آن جا متفاوت بوده و میانگین آن معمولاً بر سه صنف از مردم تقسیم می شد (2)که در سال،48 درهم بر ثروتمندان،24 درهم بر مردم طبقه متوسط و 12 درهم بر افراد پایین تر از این تعلّق می گرفت. (3)رهبران منطقه و دهقانان،مسئول جمع جزیه و ارایه آن به صاحب خراج یا امیر بودند.دولت از دهقانان به علت آگاهی کافی از مناطق خود در امر جمع جزیه کمک می گرفت؛این امر به تدریج موجب تشکیل برنامه ای شبیه ضمان در جمع جزیه شد؛بدین معنا که جزیه هر آبادی در ذمه یکی از دهقانان یا یکی از بزرگان بومی و یا کارمندان اداری بومی بود که متعهد به پرداخت مقدار معینی به دولت بود و جمع جزیه به هر شکل به عهده او بود که شواهد بسیاری بر ستمگری این ضامن وجود دارد. (4)

جزیه یونان،روم،ساسانیان و بیزانسی ها هفت برابر جزیه ای بود که اسلام بر اهل ذمه نهاد (5)اسلام در دریافت جزیه تسامح بسیار داشته و رعایت حقوق انسانی اهل ذمه را کرده است؛در حقیقت اهل ذمه با پرداخت این مقدار جزیه شهروند می شدند

1- (1) .ماوردی،ص181.
2- (2) .شیبانی،ص245.
3- (3) .یحیی بن آدم،ص23.
4- (4) .تاریخ قم،صفحات متعدد.
5- (5) .صبحی صالح،ص364؛احکام اهل الذمه،ص49.