تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 214

خاندان سلطنتی نظارت می کرد و نه کاتب در سرکار او فعالیت می کردند؛ (1)مستوفی نظام،و مستوفی المال،از دیگر اصطلاحات این اداره است.

5-درآمد وقف

وقف از منابع مهم درآمد دیوان بیت المال در دولت های اسلامی و از بزرگ ترین فعالیت های اقتصادی جوامع اسلامی بوده است که مالی هنگفت به جامعه تزریق می کرد.دیوان وقف که از آن در مغرب و اندلس با عنوان«دیوان احباس»یاد شده است،دیوان و اداره بسیار گسترده ای بود و مجموعه بزرگی از«شاطر»و«مشرف»و«مناول»و«ناظر»و«خازن»در آن کار می کردند و مأمور نظارت بر اجرای وقف و تأمین صحیح درآمد از منابع اوقاف بودند.بخش اعظمی از بودجه بیمارستان ها-مانند بیمارستان عضدی در عصر آل بویه-و کتابخانه ها و مراکز آموزشی از ناحیه وقف تأمین می شد.در عصر سلجوقی وقف آموزشی نیز گسترش یافت؛وقف نامه نظامیه ها نمونه ای از تأمین درآمد از راه وقف است که به وسیله خواجه نظام الملک تعیین شده است و تأمین درآمد این مراکز آموزشی از طریق اوقاف بیان می کند.در عصر ایلخانی در وقف نامه ربع رشیدی،صورت کاملی از درآمد این مؤسسه بزرگ آموزشی از راه وقف و فهرست کامل موقوفات آن آمده است. (2)عایدات اوقاف املاک شَنْب غازان،در سال،صد تومان مغولی(دوکرور)بود. (3)

وقف در مصر عصر مملوکی نیز منبع بزرگ درآمد برای اداره امور مؤسسات

1- (1) .همان،ص447.
2- (2) .طبیب،صفحات متعدد.
3- (3) .اقبال،ص306.