تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 216

عبدالعزیز شد؛او برخی از مالیات های جدید را لغو کرد.در مورد اصالت یا بی اصالتی اصلاحات عمربن عبدالعزیز بحث های گسترده ای در بین محققان اسلامی و خاورشناسان صورت گرفته است و برخی از آن با عنوان«رفرم اموی»یاد کرده اند. (1)مخالفات مالیاتی و فساد مالی بنی امیه پیش از عمربن عبدالعزیز،عنوان تحقیقاتی است که در مورد رفتار مالی آنها صورت گرفته است.به گفته برخی منابع علت تجاوزات مالی بنی امیه این بود که این سلسله در حقیقت با شکل قانونی بیعت روی کار نیامدند و قدرت را به زور کسب کردند و به شکل ارثی انتقال دادند و لذا مجبور به انجام مخالفات و تجاوزات مالی بودند،قطب موارد مخالفات مالی آنها را ذکر و بررسی کرده است؛از جمله تجاوزات مالی آنها،محروم ساختن بنی هاشم از حقوق مالی شان بود. (2)

در خراسان و ماوراءالنهر به ویژه در زمان ولایت عبدالله بن اشرس(111109ه)انحراف مالیاتی صورت گرفت و وی رفرم اموی را برای سلطه بر مردم اجرا نمود؛او اعلام کرد:«هرکس مسلمان شود از جزیه معاف باشد».اما چندی بعد عامل خراج او نامه ای به وی نوشت که:«مردم اسلام آوردند و مسجدها ساختند؛از چه کسی خراج و جزیه بگیریم!در حالی که همه مردم از بیخ عرب شده اند.»اشرس در پاسخ هانی(عامل خراج خود)نوشت:«خراج را مثل سابق از کسانی که قبلاً می گرفته اید بگیرید.»و بدین ترتیب آنان جزیه را دوباره بر مسلمانان برقرار کردند. (3)برخی محققان این حادثه مالیاتی را توطئه مشترک اشراف عرب و فئودال های ایرانی خراسان و ماوراءالنهر علیه مبارزان اصلاح طلب دانسته اند. (4)کسب درآمد هر چه بیشتر از راه پیدا کردن مالیات های نامشروع جدید،با تغییر خلافت اموی به وسیله عباسیان،استمرار و افزایش یافت.

در عصر عباسی و دولت های وابسته به آن مالیات های جدیدی وضع شد؛از مصادیق هرج و مرج مالیاتی و ظلم آشکار خلاف قانون در مالیات،وضع

1- (1) .الخطیب،ص128.
2- (2) .قطب،ص9.
3- (3) .طبری،ج4،ص130.
4- (4) .الخطیب،ص141.