تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 219

مالیات بودند. (1)پس از فروپاشی مغول،مالیات با تحولاتی مواجه شد؛به طوری که مالیات های اسلامی کم رنگ شد و بار دیگر مالیات قبچور(مالیات جنسی)در کنار مالیات خراج نشست که از مالیات های ستمگرانه تحمیلی بر جمعیت یکجانشین محسوب می شد (2)و بدین ترتیب مالیات شکل باج و خراج به خود گرفت.

مالیات تجارت،تمغا،عوارض گمرکی،باج،عوارض راه و راهداری از مالیات های عصر تیموری است و در زمان«اوزون حسن»مالیات های خاصی تعیین شد که به«قانون حسن»معروف شد. (3)«قانون نامه حسن بیگی»،در دوران صفویه و تا قرن شانزدهم میلادی رواج داشت،چون با درایت تمام وضع شده بود. (4)در عصر صفوی نیز مالیات های جدیدی در نظام مالی ایران به وجود آمد که از جمله آنها مالیات صناعات(اصناف)بود. (5)مالیات بر عوارض گمرکی،از اقلام عمده درآمد دولت صفوی است؛چراکه گمرکات ایران در بندرعباس،حجم عمده ای از تجارت دریایی را به خود اختصاص داده بود.در اواخر دولت صفویه،کمپانی هند شرقی انگلیس در ازای کمک به ایران در تصرف هرمز،نصف حقوق گمرکی را در بندرعباس صاحب شد. (6)در دوره عثمانی هم مالیات های عشریه،جزیه،زکات و مالیات اداری،محلی از اقلام دارایی دولت عثمانی بود. (7)

1- (1) .اقبال،ص289.
2- (2) .پژوهش کمبریج،عصر تیموری،ص248و249.
3- (3) .همان،ج8،ص25.
4- (4) .هینتس،ص130.
5- (5) .میرزا رفیعا،ص252.
6- (6) .کمبریج،ص278.
7- (7) .احمد یاغی،ص75.