تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 222

نظامی نیز از هزینه های مستمر حکومت اموی بود.حجاج بن یوسف ثقفی،عامل امویان در شرق عراق،شهر نظامی واسط را با هزینه بسیاری برای انجام نقل و انتقالات سیاسی بنا کرد. (1)از جمله فهرست خراجی که تاریخ سیستان در قرن سوم هجری آورده است،200/000 درهم درآمد از وجوه مالیاتی عصر عمرو بن لیث 288/267م است.قسمت عمده از این مبلغ صرف حقوق نظامیان و مسائل نظامی و جلب رضایت و خرسندی نظامیان می شده و مقدار اندک باقیمانده صرف اهداف مذهبی و فرهنگی می شده است.در عصر غزنوی نیز هزینه های جنگی به علت سفرهای جنگی فوری که سلطان تدارک می دید بسیار بالا بود؛چراکه ترتیب یک سفر جنگی نیازمند تأمین هزینه های مقدماتی بود که آذوقه و حمل و نقل تجهیزات ویژه هزینه بالایی داشت.همچنین هزینه زندگی سلاطین غزنوی که بسیار تجمّلاتی بودند،خیلی سنگین بود.

معتصم عباسی به دلایل سیاسی،عطای ارتش مصر را در 218 هجری را قطع کرد که این سیاست باعث تضعیف و نابودی قدرت عرب در مصر شد (2)بخش اعظمی از بودجه نظامی در عصر معتصم،برای سرکوب شورش«بابک خرم دین»و سایر شورشیان هزینه شد.

ب)حقوق کارمندان

بخشی از هزینه های دولت صرف پرداخت ماهیانه و نفقه و ارزاق کارگزاران دولت و نفقه اولاد آنها بود.گزارش هایی از مقرری کارمندان در منابع آمده است؛