تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 24

با وجود مذاهب گوناگون در فقه اسلامی،این فقه در همه نقاط امپراتوری اسلامی به یک اندازه ارزشمند و عامل مشروعیت حکومت بوده است،به طوری که بیشتر دولت های اسلامی مشاوران فقیه داشتند و فقه اسلام را اساس حکومت خود می دانستند؛تا جایی که در قرن هفدهم،«ولتر»فیلسوف و ادیب فرانسوی،بر اصالت و پویایی بسیاری از قوانین حقوقی اسلام در اداره آینده جوامع ایمان آورد (1)اندیشمندان قرن نوزدهم و بیستم میلادی نیز در کنفرانس های متعددی بر اصالت و ابتکار نظام اداری اسلامی تصریح نموده اند. (2)

برخی جزئیات تشکیلات اسلامی در جزیره العرب پیش از اسلام

اشاره

بررسی نظام اداری حجاز(مرکز تشکیل نخستین دولت اسلامی)اندکی پیش از اسلام نشان می دهد که شکل متمایزی از تنظیمات اداری در مکه و مدینه وجود داشته است.در سال 400 میلادی،نخستین اقدامات مدنی شکل گرفت که آن را به«قصی بن کلاب»از اجداد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نسبت داده اند. (3)قصی،قبایل پراکنده را متحد کرد و زندگی شهری جدیدی را سامان داد به تعبیر یعقوبی او بیت و امر مکه و حکومت را به دست گرفت.او مشاغل سقایت،حجابت،سدانت و لواء را تأسیس کرد و«دارالندوه»را بنا نهاد که مانند دیوان مرکزی،محل طرح بسیاری از دعاوی بود و وجود آن محور نوعی نظم در مکه می گردید. (4)با این حال می توان گفت که شهر مکه از زمان قصی تا هنگام ظهور و آغاز نظم حضرت محمد صلی الله علیه و آله در 610 میلادی،

1- (1) .حدیدی،اسلام از دیدگاه ولتر،ص100.
2- (2) .النشمی،ص237.
3- (3) .طبری،ج1،ص506و507.
4- (4) .یعقوبی،ج1،ص258،241،240،239.