تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 251

پتک بسیار سنگین عمل می کرد.این سلاح مانند قوچی بزرگ در درون برجی چوبی حرکت می کرد و سربازان به قصد تخریب دیوار دژها با حرکت دادن آن به دیوار دژها نزدیک می شدند و آن را به دیوار می کوبیدند. (1)

-توپ

در عصر عثمانی سلاح های گرم و توپ به کار گرفته شد که تحولی عظیم در اسلحه ارتش های اسلامی بود.در عصر صفوی یگان ویژه ای در ارتش وجود داشت که تفنگ بزرگی را حمل می کردند؛این درجه نظامی به وسیله شاه عباس به وجود آمد و«غلامان جزایری»نام داشت که مجهز به سلاح های سنگین بودند. (2)مهم ترین تحول عصر حفصی و مرینی،استفاده از توپ است. (3)

7-آرایش نظامی در تشکیلات اسلامی

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در جنگ ها از نظام صف استفاده می کرد.گزارش هایی وجود دارد که پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام سان دیدن از نیروهای خود صفوف آنها را مرتب کرد.در عصر اموی جای نظام صف را نظام«تعبئه»گرفت که نیروها در آن به صورت کرادیس و کتیبه ها،نظم و سازمان می یافتند.

مسلمانان ضمن حفظ و استمرار آرایش کلاسیک قرون وسطا،آن را توسعه دادند.به گفته برخی از منابع تشکیلاتی،پیامبر صلی الله علیه و آله شکل خاصی از آرایش نظامی را در مورد نیروهای نظامی خود به کار بسته است و آرایش نظامی کلاسیک را

1- (1) .صبحی صالح،ص511.
2- (2) .میرزا رفیعا،ص568.
3- (3) .شهیدی پاک،حفصیان،ص200.