تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 258

مقابله دشمن می فرستادند.آنها مستقیماً از فرمانده سپاه دستور نمی گرفتند،بلکه از طریق یک رابط،از حاجبان دستور می گرفتند.غلامان شاهی پرچم هایی مخصوص که علامت شیر بر آن نقش بسته بود در دست داشتند (1)و سلاحی ویژه که نیزه کوتاه(طراد،مطرد)و کمان و کوپال(گرز یا عمود)بود،حمل می کردند. (2)

برخی محققان،چند ملیتی بودن ارتش غزنوی را دلیل بر ضعف آن شمرده اند، (3)اما نظام الملک در فصلی با عنوان«اندر لشکر داشتن از هر جنس»تنوع ملیت ها در ارتش غزنوی را ستوده است:«...چون لشکر همه از یک جنس باشند از آن خطرها خیزد و سخت کوش نباشند و تخلیط کنند...».اکراد،اعراب،هندیان،ترکان خرلیق،قبچاق،چگل،ختن،قنقلی،خراسانیان،دیلمیان،مردم ماوراءالنهر،که هر کدام با نام خاصی نامیده می شدند،از جمله این افراد بودند.به اعراب سواره نظام سپاه غزنوی«دیو سواران»می گفتند. (4)

سپاه غزنوی علاوه بر نیروی مزدور چند ملیتی،نیروهای داوطلب هم داشت که«غازی»و«مطوعه»نام داشتند؛نام غازیان سپاه غزنوی در دیوان عرض ثبت نمی شد،زیرا بیستگانی(مواجب)و مستمری نمی گرفتند.در لشکرکشی محمود در سال 1025/416میلادی به سومنات،سی هزار مطوعه در سپاه او حضور داشت. (5)در دوره غزنوی و سلجوقی از نیروهای داوطلب با عنوان«الجار»یاد شده است؛ (6)یعنی کسانی که بیستگانی خوار نباشند.

1- (1) .باسورث،ص102.
2- (2) .بیهقی،ص603،271،37 و....
3- (3) .باسورث،ص105؛مقاله م.لانگورث در دایره المعارف اسلامی در مورد غزنویان.
4- (4) .باسورث،ص110؛بیهقی،ص39.
5- (5) .ابن اثیر،ج8،ص149،151.
6- (6) .انوری،ص126.