تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 263

هزینه سپاه مملوک از طریق نظام اقطاع تأمین می شد.در دوره سلجوقی اقطاع نظامی به وسیله وابستگان نظامی آنها توسعه پیدا کرد و در ممالک اسلامی تقلید شد؛از جمله در عصر ایوبیان در مصر.صلاح الدین ایوبی نیز مانند دوره ایوبی مصر دیوان اقطاع نظامی تأسیس نمود که در عصر مملوک بخش اصلی دیوان ارتش بود. (1)لشکریان در ازای اقطاع،کار نظامی انجام می دادند.سپاه ایوبی و ممالیک به نوعی توسعه نیروی نظامی سلجوقی و قوانین ایرانی آن است.فاطمیان و سلجوقیان نخستین کسانی بودند که آداب و رسوم تربیت غلام و برده را تدوین کرده و اداره تشکیلات خاص این کار را تأسیس کردند.به برده های سلجوقی و ایوبیان«مملوک»و به بردهای فاطمی«ترابی»می گفتند. (2)

برخی از یگان های مهم ارتش ممالیک عبارت است از:1.نیروهای ویژه سلطان با عنوان ممالیک سلطانی(خاصکیه،قرانصه،اجلاب،سیفیه)؛2.اجناد امیران؛3.اجناد حلقه؛سپاه حلقه در عصر ایوبی از اصناف تأسیس شد؛ (3)4.نیروی دریایی ممالیک با ناوگانی متشکل از پنج قطعه ناو جنگی؛5.سواره نظام مملوکی که از بردگان ترک،چرکس و سایر بردگان تشکیل شده بود که در اردوگاه هایی زیر نظر افرادی به نام«طوانتی»تربیت می شدند.وجه اهمیت نیروی نظامی مملوک استفاده وسیع از توپ در جنگ ها است.در تقدم اروپایی ها یا مسلمانان در کاربرد توپ اختلاف وجود دارد.بنابر یک دیدگاه ضعیف،ممالیک هفده سال پس از کاربرد گسترده آن در اروپا از توپ استفاده کردند؛ (4)این منابع

1- (1) .ماجد،ص139.
2- (2) .مقریزی،ج2،ص194.
3- (3) .مقریزی،ج3،ص69-80.
4- (4) .شهیدی پاک،حفصیان،ص200؛شباور،ص145.