تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 265

الف)دیوان جیش و نیروی نظامی در مغرب و اندلس

توسعه اقدامات و مدیریت نظامی دولت های اسلامی حاکم در مغرب و اندلس در آغاز ورود مسلمانان و در دوره وُلات از مدینه و دمشق و بغداد بود که به وسیله نخستین و الیانی که از سرداران و تابعان به نام بودند،در غرب جهان اسلام اجرا می شد که با موفقیت نظامی روبه رو شد.آنها بعد از ورود به افریقیه چند پادگان-شهر بزرگ تأسیس کردند که بعد تا چندین قرن پایتخت دولت های اسلامی بود.قیروان در سال 40هبه عنوان پادگان بنا شد و در عصر اغلبی و فاطمی پایتخت آنها بود.دولت های مغربی و اندلسی دولت های جنگی بودند که به وسیله فرماندهان نظامی اداره می شدند و از تجارب جنگی خود در شرق اسلامی استفاده می کردند؛اغالبه در طول خط ساحلی افریقیه برج های نگهبانی و رباطهای متعددی ساختند که محور عملیات نظامی و دفاع آنها بود.نظام اداری اغلبی در زمینه جُند و عطا مانند دوره عباسی است و بدنه اصلی سپاه آنها بر نظام استخدام نیروهای اجباری بود و قبایل نقش مهمی در نیروی نظامی اغلبی داشت.در عصر بنی زیری،قائدالجیش و مقدم و قائد الأعنه فرماندهان عالی سپاه بودند و دسته های کوچک نظامی«عرّافه»نام داشت که یک عریف آن را اداره می کرد و نظام سپاهیان در مجموع زیر نظر نایب الامیر بود.بخشی از سپاه بنی زیری از بردگان سپاه بود که به سرداران و فرماندهان آن«عنبر»می گفتند.معز بن بادیس سه هزار برده سیاه خرید و اعراب هِلالی را در سازمان نظامی خود سامان داد و تمیم در صدد استخدام ترک ها در سپاه بر آمد و اعراب هِلالی را در سازمان نظامی خود سامان داد و تمیم در صدد استخدام ترک ها در سپاه خود بود.رواتب جُند به طور منظم پرداخت می شد و در قبه السلام یا فازه السلام،از سپاهیان خود سان می دیدند.