تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 267

«دیوان رجال»نیز یاد شده است،ترکیب سپاه حفصی،همان سازمان نظامی موحدین است که از شیوخ بلندپایه موحدین و آندلسی های مهاجر و قبایل عرب و فراری های مصر و مزدوران شرقی و نیروی فرنگی(علوج)بود.

سپاه اولین امیر حفصی را هفتادهزار تن برآورد کرده اند. (1)عالی ترین فرماندهان این سپاه را«قائد الکتائب»می نامیدند.نفقات این سپاه شامل برکات،مواسات و احسان و اقطاعات سلطانی بود.«دیوان البحر»زیر نظر وزیر جُند بود و به او ملند می گفتند،مهم ترین پیشرفت عصر حفصی در زمینه سلاح،ساخت نوع جدیدی منجنیق در صفر سال 709 هجری که نُه سنگ پرتاب می کرد و ساخت نخستین توپ است. (2)

ب)دیوان جیش و سازمان نظامی عصر عثمانی

تشکیلات دوره عثمانی نتیجه چند قرن نظامی گری ارتش های اسلامی در سرزمین های اسلامی است،که به وسیله سلجوقیان به آناطولی منتقل شد.اما با این وجود،محققان،تشکیلات نظامی عثمانی را توسعه و ترکیبی از سلجوقیان روم،ایلخانان و مملوکان مصر و تجارب نیروهای شاهزاده نشین ها و و الی نشین های بالکان و امیرنشین های آناطولی دانسته اند. (3)سازمان نظامی عثمانی،طبق سازمان ارتش های قرون وسطا؛متشکل از دو دسته پیاده نظام(ینی چری جبه جی و توپچی)و سواره نظام(آتلی بولوک لر)بود.عثمانی ها روحیه نظامی گری و خشونت را مانند سلجوقیان از سرزمین اصلی خود(دشت های

1- (1) .الادله،ص46.
2- (2) .شهیدی پاک،رساله دکترا.
3- (3) .چارشلی،ج1،ص605.