تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 271

می شد.آنان ملازمان خاص شاه صفوی در پایتخت بودند.شاردن،قورچیان را قوای ویژه دولتی دانسته است.گاهی نیز قورچیان در ایالات مستقر می شدند؛مانند قورچیان نجف.ساخلوی نجف در دوره شاه صفی(952-1038ه)پانصد قورچی داشت که تحت فرمان یک قورچی باشی بودند. (1)

پس از قورچیان،بردگان جنگی بودند،از آنان با عنوان«غلامان قلّر»یاد شده است.الله وردی خان از فرماندهان غلامان سلطنتی«قلّر آقاسی»بود.تفنگچیان هم شعبه ای از غلامان سلطنتی بودند.قورچیان مدافع منافع شاه در ایالات بودند.در کتاب دستورالملوک میرزا رفیعا توضیحات مبسوطی راجع به قورچی آمده و او از وزیرِ سرکار قورچی یاد کرده است (2)که امور مالی قورچیان را نظارت و اجرا می کرد.و همچنین از وزیرِ سرکار تفنگچی و وزیر توپچی،لشکرنویس دیوان اعلی،مستوفی قورچی،مستوفی سرکار غلام و تفنگچی بعنوان سایر مشاغل نظامی دربار صفوی یاد کرده است.به نوشته او قورچی باشی از معتمدترین امرای دربار است که رئیس قبایل قزلباش ایران تلقی می شد. (3)اصطلاح«قورچی»دارای ریشه مغولی است.قورچیان تا زمان شاه عباس اول ستون فقرات پادشاهی صفوی بودند.مین باشی(فرمانده دسته هزار نفری)و یوز باشی(فرمانده دسته صد نفری)تحت فرمان قورچی باشی فعالیت می کردند.کلاه این جنگ جویان ترکمن سرخ بود و بدین جهت«قزلباش»نامیده می شدند.(قزل در زبان ترکی به معنای«قرمز»و باش به معنای«سر»است.

از مشخصه های قورچیان،سبیل بلند آنها بود.سپه سالار،عالی ترین منصب

1- (1) .برن،ص77؛عالم آرای عباسی،ص1012.
2- (2) .رفیعا،ص235.
3- (3) .رفیعا،ص380.