تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 272

اداری-نظامی عصر صفوی،منصبی موقت در هنگام جنگ بود که پس از جنگ منقضی می شد. (1)توپچی باشی رئیس دیوان توپخانه صفوی،مسئول مین باشی و یوزباشی و توپچیان و نیز مسئول نیروی دریایی ایران بود. (2)

12-دیوان و تشکیلات نظامی نیروی دریایی در دوره اسلامی

نیروی دریایی بخشی قابل توجه و کارآمد از تشکیلات نظامی مسلمانان بود که باعث پیشروی اسلام در مدیترانه شرقی و غربی و اقیانوس هند و آرام گردید.این نیرو بازوی اصلی قدرت مسلمانان در سراسر قرون وسطا بود؛به طوری که یکی از دلایل مهم انحطاط و سقوط تمدن اسلامی،انحطاط و نابودی نیروی دریایی و عدم پیشرفت آن بود.خلافت فاطمی مؤسس رسمی نیروی دریایی در مدیترانه غربی است که با سلطه بر مصر،این ناوگان در دریای سرخ و مدیترانه شرقی حضور پیدا کرد.وجود این نخستین ناوگان دریایی مسلمانان،بیانگر توسعه و استمرار حضور دریایی ایرانی و رومی است.ناوگان ایرانی یگان قدرتمند اقیانوس هند،دریای عمان و خلیج فارس بود و راه دریایی ابریشم به وسیله این ناوگان قرن ها برقرار بود.

برخی منابع عربی فقط به تأثیر رومی بر نیروی دریایی عربی اشاره کرده اند (3)اما نفوذ نیروی دریایی ایرانی در روند طبیعی توسعه ناوگان و تشکیلات دریایی عربی با دلایل متعدد،کاملاً واضح است و یک محقق عرب به طور مفصل به این موضوع پرداخته است. (4)با ظهور اسلام اعراب که در متن این ناوگان ایرانی

1- (1) .رفیعا،ص328.
2- (2) .میرزا رفیعا،391.
3- (3) .ابراهیم حسن،ص463.
4- (4) .هادی حسن،صفحات متعدد.