تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 285

تأسیسی،اندک است.قضا از جمله تشکیلاتی است که ریشه های عربی طولانی دارد؛ (1)در نظام قبیله ای هر قبیله چند داور داشت و برخی از ارزش ها و عرف قبیله ای مرجع اصلی قضا و ترک مخاصمه و بیان احکام قضایی بین اعراب بود.شیوخ قبایل و کاهنان و اشخاص معروف به حاکمیت و صاحب تجربه،براساس مصالح قبایل و ارزش هایی که قرن ها میراث قبایل بود،اجرا می شد؛از معروف ترین مسائل قضایی،مسئله مجازات در عرف قبیله ای است که همه افراد قبیله مسئولیت مجازات فرد را به عهده داشتند.در این مسئله،ملاک یاری و مجازات،قبیله بود و شیخ قبیله مجری عرف حاکم بر قبیله بود.هاشم بن عبدبن مناف و قیس بن ساعده و امیه بن ابی لهب،از جمله بزرگان قریش بودند که مواردی از رفع خصومات به آنها نسبت داده اند.حاکم پیش از اسلام عصای مخصوصی به دست می گرفت که نشان قدرت داوری و قضایی او بود.نخستین تشکیلات ساده قضایی برای عدالت خواهی و رفع ظلم،اندکی پیش از ظهور اسلام گزارش شده است؛از جمله می توان به«حلف الفضول»و«حلف المطیبین»اشاره کرد که پیامبر صلی الله علیه و آله در حلف الفضول شرکت داشت.چنان که گذشت،قدرت قضایی این پیمان قضایی دوره جاهلی،با شرکت پیامبر صلی الله علیه و آله در آن تأیید شد.

1-نظام قضا در عصر پیامبر

پیامبر صلی الله علیه و آله پس از ظهور اسلام،مبانی قضایی دوره جاهلی را نفی کرد و مبانی قضایی اسلام را به جای آن معرفی نمود.از مهم ترین این مبانی،بیان مسئولیت فردی به وسیله قرآن و آزادی مسئولیت شخصی از قید حاکمیت قبیله بود.براین اساس،فرد،شخصیت متمایز و منحصری در برابر قبیله پیدا کرد و