کرده اند؛به طوری گروهی معتقد بر عدم وجود قاضی از زمان خلیفه اول تا زمان فتنه هستند که پس از فتنه خلیفه اموی قاضی تعیین کرد؛ (1)اما بنا به رأی گروهی دیگر از راویان،در عصر راشدین در مدینه قاضی تعیین شد؛شریح کندی قاضی القضاه کوفه،عثمان بن قیس قاضی مصر (2)و ابوموسی اشعری قاضی بصره در عصر راشدین بود. (3)
3-دیوان قضا در عصر اموی
قضا در عصر اموی شکل ساده ای داشت و دیوان قضا و بخشی از دارالاماره بود.در عصر اموی نخستین قاضی مدینه«عبدالله بن حارث بن نوفل»بود که مروان او را به قضاوت نصب کرد.در این عصر سلطه قاضی پایین تر از قدرت امیر و و الی بود جایگاه قاضی همواره سست بود؛ازاین رو نخستین کاری که امیر و و الی جدید می کرد،عزل قاضی بود.نخستین قاضی که در عصر اموی،ولایت شُرطه را علاوه بر قضا بر عهده گرفت،مصعب بن عبدالرحمن بود.شیوه انتخاب قاضی در عهد اموی خلاف شیوه رسول الله صلی الله علیه و آله در تعیین قاضی است.شریح قاضی و قاضیان اموی،به دلیل پایین بودن درجه آنها-در سازمان اداری-از و الی،بازیچه دست و الیان اموی بودند و شریح قاضی در همین راستا از مسببان حادثه کربلا بود.
قضات شهر کوفه در عصر حضرت علی علیه السلام،ابن مریم حنفی و کعب بن سور بودند؛ابن عباس در این عهد هم امیر و هم قاضی بود.در عصر اموی،«زراره ابن اوفی جرشی»قاضی کوفه بود؛قاضیان بصره نیز در عهد اموی ملزم به
1- (1) .الانباری،ص74؛اخبار القضاه،ج1،ص108،105،106،112.
2- (2) .کندی،ص303.
3- (3) .صبحی صالح،ص322.