تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 296

عصر برخی خلفای فاطمی،چهار قاضی عالی رتبه در دربار خلافت با مذهب شافعی،شیعه اسماعیلی و مذهب مالکی و شیعه امامی وجود داشت. (1)

5-دایره وظایف قاضی در تشکیلات اسلامی

اشاره

عباسیان نیز مانند امویان،امر قضاوت و صلات و احداث هر شهر و منطقه را به قاضی تفویض می کردند؛در این عصر گاهی قاضی به فرماندهی جنگ هم منصوب می شد.مهدی عباسی در محدوده این تفویض قدرت تغییری انجام داد؛او دو قاضی هم زمان برای مجلس قضا قرار داد؛به طوری که در مسجد جامع مدینه منصور«عافیه بن بزد الاودی»در یک سمت مسجد و«محمد بن عبدالله بن حلاثه»به عنوان قاضی عسکر در سمت دیگر جامع قضاوت می کرد.هادی عباسی نیز قضاوت در پایتخت را که به عهده یک قاضی بود در اختیار دو قاضی قرار داد؛قاضی«ابا یوسف»(م182ه)در سمت غرب بغداد و قاضی«سعید بن عبدالرحمن حجمی»در سمت شرق بغداد قضاوت می کرد. (2)اما در سال 258هجری،معتمد عباسی،قضاوت کل بغداد را به یک قاضی سپرد و او را«مقدم القضاه»نامید که لقبی جدید در اداره قضا در عصر عباسی است.

تقلید منصب قضاوت،عام و خاص بود؛در تقلید عام،قاضی بر سراسر یک شهر و برای همه مردم در تمام ایام گماشته می شد.اما در تقلید خاص،قاضی در اموری خاص و برای برخی از مردم در روز خاصی منصوب می شد. (3)از دیگر ویژگی های عصر عباسی،توسعه مبانی نظری قضا است و متونی بسیار در این

1- (1) .مقریزی،ج1،ص152.
2- (2) .الانباری،ص140.
3- (3) .الانباری،ص250.