تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 297

زمینه تدوین شد.جزئیات و رئوس وظایف قاضی با تقلید عام،در منابع بسیاری همچون ادب القاضی ماوردی و صبح الاعشی قلقشندی آمده است؛ (1)در ادب القاضی الفاظ خاصی در تقلید قاضی[ولتیک و...]وجود دارد که در عهدنامه در دیوان رسائل تنظیم شده است.ابن جوزی در کتاب خود،عهد یکی از قاضیان بغداد به نام«ام الحسین محمد بن صالح بن ام الشیبان»در سال 364 هجری را آورده است. (2)در نسخه عهد،رئوس وظایفی که قاضی باید انجام دهد بیان شده است. (3)در متون سنتی تشکیلات اسلامی مانند الاحکام السطانیه ماوردی،بابی با عنوان«فی ولایه القضا»به قضا و شرایط قاضی اختصاص یافته است؛ماوردی از متولی امر قضا با احراز هفت شرط یاد کرده است.براساس سخن ماوردی،قاضی باید مرد عاقل،آزاد،مسلمان،عادل،سالم و عالم به احکام شرع باشد. (4)در متون اسلامی از قاضی عسکر، (5)قاضی الانکحه و انواع دیگری از قاضی نام برده اند که وظایف تخصصی به عهده داشته اند. (6)

ماوردی همچنین،الفاظ رسمی در مکاتبات مربوط به نصب و تعیین قاضی در تشکیلات اسلامی که موجب انعقاد منصب و ولایت قضا برای شخص قاضی می شد را بیان کرده است.او از هفت لفظ با کنایه و از چهار لفظ به طور صریح یاد کرده است. (7)ولایت قضا در تقسیمات کلاسیک آن به ولایت عام مطلقه-که

1- (1) .قلقشندی،صبح الاعشی،ج1،ص264.
2- (2) .الانباری،ص260؛المنتظم،ج7،ص64.
3- (3) .الانباری،ص261،262،263.
4- (4) .ماوردی،ص84.
5- (5) .میرزا رفیعا،ص160،77.
6- (6) .میرزا رفیعا،ص478؛قلقشندی،صبح الاعشی،ج4،ص63؛ج5،ص140.
7- (7) .ماوردی،ص84.