تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 298

قاضی در همه امور مجاز به تصرف است (1)-تقسیم می شود.ماوردی این امور را در ده قسم با ذکر موارد جزئی بیان کرده است. (2)او وضعیت قضا و قاضیان عصر خود را مورد انتقاد قرار داده است.

الف)مکان قاضی و کارمندان او در تشکیلات اسلامی

در متون تاریخی،از اصطلاح«مجلس القضا»به عنوان مکانی که قاضی برای قضاوت می نشیند یاد شده است.به طور معمول مسجد جامع شهرها محل صدور رأی و انعقاد مجلس قضا بود.شافعی و اصحاب او در مکانی خارج از مسجد عادت داشتند.شافعی می گفت:دوست دارم در جایی که بر مردم آشکار است قضاوت کنم. (3)مجلس قضا گاهی در خانه قاضی برگزار می شد.ماوردی در شرایط و احکام خانه قاضی مطالبی بیان کرده است؛از جمله این که اگر قضاوت در خانه قاضی انجام می گرفت باید خانه او در وسط شهر باشد تا رسیدن به آن برای گروهی مشقت نداشته باشد. (4)از خیابان و کوچه نیز به عنوان محل قضاوت یاد شده است.

افرادی که در مجلس قضا حضور داشتند،عبارتند از:

1.مجموع مشاوران قاضی که آشنا به کتابت و آشنا با علم فقه و کلام رجال،حدیث و مذاهب و گزارش های فقهی بودند؛

2.کاتب احکام قضایی که آگاه از نگارش سجلات و فقیه در احکام کتابت باشد؛

3.وکلا،که موظف بودند همواره و مستمر در مجالس قضا شرکت کنند؛ (5)

1- (1) .ابن الفراء،ص65.
2- (2) .ماوردی،ص89،90،91.
3- (3) .الانباری،ص278؛معین الحکام،ص200.
4- (4) .الانباری،ص280؛ادب القاضی،ج1،ص71.
5- (5) .الانباری،ص301.