تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 300

عدول معمولاً از اوساط فقها،اهل حدیث،بازرگانان مشهور،قراء،اهل فتوا و...انتخاب می شدند.از این گروه به عنوان مساعدین قضات نیز یاد شده است. (1)دایره وظایف قاضیان در صدر اسلام به فصل خصومات و حل و فصل دعاوی محدود می شد،اما به تدریج دایره وظایف قاضی وسعت بسیار پیدا کرد؛به طوری که بسیاری از امور مانند نظارت بر دارالضرب و کنترل عیار مسکوکات،سرپرستی دارایی های محجوران و یتیمان و مفلسان و رسیدگی به موقوفات،به حیطه وظایف قاضی وارد شد.

ب)قضاوت در دولت های وابسته به خلافت عباسی

در عصر سامانی،طاهری،غزنوی و سلجوقی و پس از آن،ولایت قضا در چارچوب تشکیلات قضایی خلافت عباسی با تفاوت های اندکی در نقاط مختلف امپراتوری اسلامی معمول بود.در عصر سامانی به روزگار«نصربن احمد»در بخارا،دیوان قضا در ردیف دیوان هایی بوده است که در اطراف سرای شاهی بنا کرده بودند؛ (2)اما در روزگار غزنویان و سلجوقیان چنین محلی در کنار دیوان های دیگر نبوده و تشکیلات قضایی در خارج از عمارات درگاهی و دیوانی بوده است و کار قضا نیز به وسیله قاضیان که از طرف سلطان یا حکام تعیین می گردیده اند،انجام می شد.در رأس قضات کشور،«اقضی القضاه»یا«قاضی القضاه»بود که منصب قاضی القضاه بالاتر از اقضی القضاه بود.

جلال الدین علی بن هبه البخاری،در سال 582 هجری،متولی امر قضا شد و لقب اقضی القضاه گرفت و بعد از آن منصبش ترقی کرد.اقضی القضاه به