تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 305

نموده است؛آن گاه ولایت مظالم در مصر از عصر اخشیدی تا ممالیک را ذکر نموده است.دادرسی به مظالم در مصر در«دارالعدل»صورت می گرفت و سلطان مملوک دوشنبه و پنج شنبه با تشریفات ویژه ای در آن جا حاضر می شد. (1)

8-تشکیلات قضا در عصر ایلخانی،صفوی و عثمانی

در رأس سازمان قضایی صفوی«دیوان بیگی»که بالاترین مقام جزایی کشور بود و یا قاضی ارشد قرار داشت (2)که از عصر سلجوقی در ایران استمرار یافته بود.در عصر سلجوقی این جایگاه«دادبیگ»یا«امیرداد»نام داشت.در عصر حکومت ایلخانی و تیموری (3)و آق قویونلو نیز وضع بر همین منوال بود.قاضی القضاه محاکم اصفهان،قاضی عسکر اصفهان و همه محاکم کشور،دیوان بیگی بود که بالاترین مرجع استیناف در حکومت بود.او به اجرای احکام دادگاه های مذهبی نیز رسیدگی می کرد.حقوق او به هزار تومان در سال می رسید. (4)در دوره صفوی،از قاضی،قاضی اصفهان،قاضی عسکر،قاضی احداث،قاضی اردو،قاضی اعظم و قاضی شرع نیز یاد کرده اند. (5)نایب و مأموران اجرایی او را یاری می کردند و حکم او در سراسر ایران مطاع بود. (6)در کنار او دیوان بیگی یا امیردیوان قرار داشت که به امور دنیوی رسیدگی می کرد و در رأس مملکت به امور شرعی می پرداخت.«دیوان الصداره»در شهر به وسیله نایب صدر

1- (1) .مقریزی،خطط،ج3،ص49-54.
2- (2) .میرزا رفیعا،ص389.
3- (3) .میرزا رفیعا،ص391.
4- (4) .میرزا رفیعا،ص389.
5- (5) .میرزا رفیعا،صفحات متعدد.
6- (6) .فلور،ص32؛برن،ص99.