تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 31

تن از قضات(اول من استقضی الیه،فحکم...)را تا ظهور اسلام،از جمله عبدالمطلب و عبدالله بن جدعان،مسئول حلف الفضول آورده است. (1)

از دیگر مراجع قضایی که مردم به آنها مراجعه می کردند،«احلاف»است که از آن به«عقدالاحلاف»یاد شده است. (2)احلاف نوعی قرارداد عرفی بر مبنای تعهد برابر و دوجانبه است که در اماکن مقدس و با چیزهای ویژه،مانند خون،لبن،نار،رُبّ و عطر و آب و مِلح انجام می گرفت و با تشریفات ویژه ای رسمیت پیدا می کرد.به عبارتی احلاف،زمینه زندگی عرب جاهلی بود.این محالفه نوعی تعهد بود و در برابر آن«تخالع»بود که آن را اعلام و مکتوب می کردند. (3)

احلاف از سویی تشکیلات ساده قضایی عرب پیش از اسلام را گویند. (4)قبایل قریش در مسئله تصدی ادارات دارالندوه و لواء و رفاده و سقایت دچار اختلاف شدند و سرانجام منجر به تشکیل دو شکل متفاوت هم گرایی بین قبایل و افراد شد که با عنوان الاحلاف و«حلف المطیبین»و«حلف احابیش»و«لَعِقه الدم»از آن یاد کرده اند.در برابر آنها حلف الفضول به وسیله عبدالله بن جدعان شکل گرفت.احلاف مرجع قانونی و اعتبار قضایی پیدا کرد؛از جمله حلف الفضول که پیش از اسلام مبدأ نگارش تاریخ نامه ها بود. (5)برخی از این تشکیلات ساده دوره جاهلی،هیبت و سلطه قضایی خود را تا عصر اموی حفظ کردند؛مانند حلف الفضول یا«پیمان جوانمردان»که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در آن شرکت کرد و عملکرد

1- (1) .یعقوبی،ج1،ص258،240.
2- (2) .علی،ج5،ص519.
3- (3) .علی،ج4،ص370-390.
4- (4) .علی،ج5،ص479.
5- (5) .مسعودی،التنبیه والاشراف،179 و 180.