تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 326

صاحب شرطه بغداد شد؛ (1)اما خلیفه دو معاون او را از فرماندهان ترک قرار داد تا این ایرانی را کنترل کنند.جانشین صاحب شرطه را خلیفه شرطه (2)می گفتند.دیوان شرطه بغداد دارای مجالس متعدد از جمله«المجلس الشرقی»و«المجلس الغربی»بود.«توزون ترک»نیز در سال 233 هجری،امیرالامرا و صاحب شرطه بغداد بود.

2-شرطه در عصر غزنوی،بویهی،فاطمی و سلجوقی

شرطه در دولت های معاصر عباسیان،با همان وظایف و گستردگی دوره اموی و عباسی بود؛امّا از آن با عنوان،شحنه،خلیفه،حرس و امیرحرس یاد شده است که مانند سازمان انتظامی کنونی به حفظ نظام داخلی شهرها می پرداخته اند.«امیر حرس»،رئیس سازمان شرطه یا رئیس زندان بوده است؛این شغل پس از حاجب بزرگ،بالاترین شغل بود امیرحرس نزدیک تر از هر کس دیگری به شاه و امیر بود؛«خیمه حرس»،خیمه و چادری بود که زندانیان را به طور موقت در آن نگه داری می کردند؛«شحنه»گروهی از سواران که از یاران سلطان بودند و برای حفظ شهر می کوشیدند،در عهد فاطمی وزیریان،از این منصب با عنوان«صاحب المحرس»یاد شده است. (3)صاحب المحرس با گروهی نگهبان و گشت شبانه و سگ امنیت شهر را تأمین می کردند. (4)یکی از ابتکارات عصر فاطمی،تأسیس شرطه تأمین امنیت سواحل است که از آن با عنوان شرطه«خفرالسواحل»یاد شده است که بخشی از ناوگان نظامی فاطمی بود و در سواحل از کشتی های تجاری

1- (1) .ابن مسکویه،ج4،ص452،368،344.
2- (2) .طبری،ج5،ص596.
3- (3) .اخشنی،ص231.
4- (4) .عبدالوهاب،بساط العقیق،ص28.