تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 333

244هجری،معتضد عباسی،اهل فتیا را از حضور در جوامع منع کرد. (1)این مقام با نام های دیگر،در عصر غزنوی و سلجوقی استمرار یافت. (2)

به تدریج وظایف دینی دیگری نیز در سازمان اداری مسلمانان ایجاد شد؛از جمله در عصر ایلخانی،از مؤذن،امامت صلاه،عامل زکاه، (3)تولیت اوقاف و نقیب السادات،فقاهت و خطابت،مدرسی و معیدی،به عنوان برخی مناصب شرعی یاد شده است.از ولایت بر صوفیان در عصر ایوبی با عنوان«شیخ المشایخ»که منصبی دولتی و دینی بود یاد شده است.صلاح الدین ایوبی خانقاه ها را متحد کرد و زیر نظر دولت درآورد و رؤسای آنها را از مقامات دولتی قرار داد. (4)در عصر صفوی از تأسیس منصب«توحیدخانه»که محل تجمع صوفیان در محوطه قصر در اصفهان بود،زیر نظر امرای دولتی یاد شده است. (5)

5-وظایف دینی عصر عثمانی و صفوی

علاوه بر استمرار وظایف دینی سنتی مانند نماز و حج و زکات،وظایف دینی در عصر صفوی و عثمانی-که هر دو دولت های برخاسته از نیروی دینی بودند-اهمیت فوق العاده ای یافت و مناصب دینی جدیدی در دربار این دو دولت تأسیس شد؛رکن مناصب دینی صفوی،نماز جمعه بود.نماز جمعه از عصر صفوی در ایران اهمیت فراوانی یافت.این منصب ابتدا در عصر شاه صفی دایر شد و سپس در عهد

1- (1) .ابن مسکویه،ج5،ص2.
2- (2) .مقدمه ابن خلدون،ص398.
3- (3) .نخجوانی،ص52.
4- (4) .زیدان،ص206.
5- (5) .میرزا رفیعا،ص559.