تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 334

طهماسب(930-984ه)جدی تر شد؛علامه مجلسی،آماری از ائمه جمعه سراسر ایران ارائه نموده است.در عصر صفوی نهضتی از رساله نویسی در خصوص نماز جمعه به راه افتاد.در این عصر،وظایف دینی جدیدی برای روحانیت تأسیس شد که در رأس آنها مقام ملاباشی،صدر،شیخ الاسلام،قاضی و قاضی عسگر قرار داشت.مهم ترین شیخ الاسلام عصر صفوی،«شیخ بهایی»است؛نگارنده در مقاله مقام صدر و شیخ الاسلام،اهمیت شیخ بهایی در مقام شیخ الاسلام را بررسی نموده است؛شیخ الاسلام محل رجوع دعاوی حقوقی و فقهی بود.متولی آستانه مقدسه حضرت معصومه علیها السلام و آستان مقدس امام رضا علیه السلام،از دیگر مشاغل مهم عصر صفوی است؛ (1)صدر خراسان و شیخ الاسلام هرات،اصفهان،قاضی القضاه در شهرها یک شیخ الاسلام مناصب دینی را بر عهده داشتند. (2)بزرگ ترین مرجع روحانی بغداد در عصر طهماسب اول صفوی،«قاضی القضاه»نامیده می شد؛صدر،نمونه ای از مقامات عالی رتبه ایرانی است.

دولت عثمانی نظام دینی پیشرفته ای احداث کرد که«نظام ملل»نام داشت،معنای این نظام این بود که هر گروه دینی تابع ضوابط خاص میان خود بود؛عثمانی ها تقسیم بندی دینی را مبنای نوعی تقسیم بندی اداری کرده بودند و هر گروه دینی را«ملت»می نامیدند؛عثمانی ها«طرق صوفیه»را نیز سامان دادند و«اشراف»و«نقیب الاشراف»در جایگاه یک منصب دینی،موقعیت بالایی در دربار عثمانی داشتند. (3)در رأس نظام ملل،شیخ الاسلام قرار داشت که تالی تِلو سلطان بود

1- (1) .میرزا رفیعا،ص177،175،172.
2- (2) .برن،ص109.
3- (3) .احمد یاغی،ص79.