تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 337

در کنار منصب نقیب،منابع از منصب«وکیل»نیز یاد کرده اند.در نیمه قرن دوم هجری در کنار منصب نقابت،سازمانی شیعی در درون تشکیلات اداری خلافت عباسی شکل گرفت.ائمه شیعه سازمانی را ایجاد کردند که تا حد زیادی به صورت سری عملیات مالی و اعتقادی و سیاسی و فرهنگی ائمه شیعه را در عصر ظهور آنها انجام می داد.این سازمان ویژه شیعی،بنابر مقتضیات نظامی خلافت عباسی تأسیس شد.موسی بن جعفر علیه السلام نخستین بار شبکه ای از وکلای خود را در نقاط مختلف جهان اسلام به ویژه در ایران و شهرهای شیعی اعزام کرد و با آنها در ارتباط بود؛این کار به وسیله ائمه شیعه علیهما السلام تا عصر غیبت کبری استمرار پیدا کرد و وکالت،سازمان ارتباطی شیعیان با ائمه علیهما السلام بود.در منابع رجالی از«بابا مسافر»به عنوان وکیل مالی امام رضا علیه السلام در قم نام برده اند. (1)

نقیب الاشراف که از ارباب اقلام است،در عصر ایوبی و مملوک با عنوان«النقابه علی ذوی الانساب»نامیده شده و عهده دار مشاغل از باب سیوف است و از القاب امیران بر او اطلاق می شده است. (2)او مسئول نسب خاندان عباسی و علوی و طالبین و خاندان های صاحب نسب مانند آنها بود.

در عصر صفوی واژه نقیب و نقیب الاشراف با رئیس سادات هر شهر همراه بود.در عصر صفوی،مقام«نقیب الممالک»را همچون گذشته،شاه انتخاب می کرد. (3)در این عصر حوزه کارهای اجرایی نقیب گسترده تر شد. (4)وظیفه اصلی

1- (1) .شهیدی پاک،فرهنگ و تمدن قم در قرن سوم هجری،ص86،85،84؛92،91،90،89.
2- (2) .قلقشندی،ج3،ص273و274.
3- (3) .میرزا رفیعا،ص167.
4- (4) .فلور،ص80.