تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 62

دانسته است.اگر ایشان خوارج را از حوزه قدرت دور نمی کرد،تشکیلات اسلامی در دوره های بعدی بر محور خلافت و امامت شکل نمی گرفت.برخی علمای اهل تسنن نیز به این نقش اساسی حضرت علیه السلام در نخستین حوزه قدرت اسلامی تأکید کرده اند؛زیرا دیدگاه سیاسی خوارج در تضاد با مدنیت اسلامی بود. (1)

از عملکرد حضرت علی علیه السلام در دوره حکومتشان می توان به این نتیجه رسید که عدالت،نشانه سلامت تشکیلات دولت است.حکومت حضرت علی علیه السلام اگرچه از جهت کمی چهار سال بود،اما کیفیت عدالت در این دولت از زمان فراتر رفت و جاودانه گردید و تنها دولت عادل در تاریخ شناخته شد؛چراکه هدف از تشکیل دولت ها همواره تحقق عدالت بوده است.حضرت علی علیه السلام از آغاز خلافت،سیاست خلیفه اول و دوم و سوم را در مماشات با قریش و بنی امیه کنار گذاشت؛ایشان در این باره می گفت:«والله ان علیا لمستغن برأیه وأمره عنا ولانراه الاسیکون علی قریش اشد من غیره» (2)در همین راستا،حضرت علیه السلام بسیاری از اقطاعات عثمان به قریش را بازگرداند. (3)

خلاصه فصل،نتایج و منابع بیشتر برای مطالعه

وجود رسول خدا صلی الله علیه و آله به عنوان فردی مقدس و آسمانی،نخستین تصویری است که از ایشان در ذهن محققان نقش می بندد.شخصیت ماورایی آن حضرت و عظمت کارهای معنوی در کنار شکوه دنیایی پیامبر صلی الله علیه و آله معمایی است که خاورشناسان و محققان داخلی از حل آن فرومانده اند؛یعنی نمی توانند در میان کارهای انجام شده به دست ایشان،آن چه را دینی است از غیر دینی یا دنیوی تمییز دهند.

1- (1) .سلاوی،الاستقصاء،ج1،ص58.
2- (2) .طبری،ج2،ص702.
3- (3) .مسعودی،مروج الذهب،ج1،ص710.