تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 79

نزدیک شد و از صرف یک مقام تشریفاتی بودن خارج شد و مسئولیت هایی دینی و حکومتی و نظامی،مانند امارت حج،نماز،جهاد و نیز برخی مسئولیت های خاص سیاسی مانند اداره امور پایتخت در نبود سلطان به او واگذار گردید.ولی عهد از همکاری گروهی که همانند یک دربار کوچک در اطراف او بودند-مانند حاجب و شرطه و کاتب و صاحب حرس و خدم و حشم-بهره مند بود. (1)

ماوردی به تبیین مسائل اداری ولایت عهدی پرداخته است؛او نمونه هایی از تشریفات گزینش ولی عهد و چگونگی اعلان آن به شهرها و نقاط مختلف و چگونگی برگزاری آیین و سوگند آن و نیز ارسال متن بیعت نامه به حرمین شریفین و شرایط آن-که شرایطی نزدیک به امامت مسلمین است-را بیان کرده (2)و برای آن راه حل های فقهی و حقوقی ارایه داده است.وی برای نخستین بار کوشیده است که براساس موازین فقهی و اجتهاد اسلامی،حقوق ولایت عهدی را از این راه قانونی هنگام انتخاب ولی عهد مطرح کند، (3)در مصر،نظام ولایت عهدی برقرار بود (4)و در روم (5)نظام ولایت عهدی بخشی از تشکیلات عالی اداری قدرت بود و ولی عهد جایگاهی مانند ولی عهد در نظام اداری سلطنتی ایران داشت.با این وصف بسیاری از صفحات تاریخ اسلام و نقاط عطف آن به این مقام تشکیلاتی باز می گردد.ولایت عهدی یزید آغازگر این بنای ناهموار در تاریخ تشکیلات اسلامی است که همچنان در تمدن اسلامی باقی ماند.در

1- (1) .مقدمه ابن خلدون،ص370.
2- (2) .ماوردی،ص13-16.
3- (3) .ماوردی،ص15.
4- (4) .ماوردی،ص 59و60.
5- (5) .گیبون،ص127،ج1،ص126؛صبحی صالح،ص22،30.