تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 89

نقوش مهر،از علائم اداری بوده است که به نامه ها و مرسولات اداری رسمیت داده و قدرت اداری آنها را افزایش می داد و دلیل بر مشروعیت حکم و فرمان و انتصاب و سایر موارد اداری است.مهرها مسئول خاصی داشت؛در عصر سلجوقی،از طغمایی، (1)طغرانویس،نشان چی و توقیعی یاد شده است.خلفا و سلاطین نقوش خاصی بر روی مهر خود داشتند که از نشانه های خلافت و سلطنت آنها بود.طغرا به منزله امضای سلطان و مانند مهر و خاتم خلفا بود؛طغرا معمولاً در بالای صفحه و نامه و با نقش و نگار همراه بود.

در عصر صفوی از شغل مقرب الخاقان«مُهردار مُهر همایون»نیز یاد کرده اند:«شغل او آن که تیول نامجات امرا و حکام،و ارقام و احکام،و پروانجات وزارت و کلانتری،و استیفاء و جمعی که داخل عمّال می باشند را در اواخر سطر هر یک را به مُهر مزبور مُهر می نمود.او در مجلس بهشت آیین طرف راست پادشاه می نشست. (2)از مهر کوچک مخصوص شاه با عنوان«مهر آفتاب آثار»یاد نموده اند. (3)

-عمامه و تاج

از دیگر نشانه های خلافت و سلطنت،گذاشتن عمامه و تاج بوده است.خلفای راشدین،امویان،عباسیان و فاطمیان،و بسیاری از کارگزاران عالی رتبه آنها به تقلید از پیامبر صلی الله علیه و آله عمامه به سر می نهادند.برخی از دولت های وابسته به عباسیان و فاطمیان مانند زیریان نیز عمامه بر سر می گذاشتند؛در نمودار تشکیلات اسلامی از ارباب العمائم نیز یاد شده است که در رأس این طبقه قاضی القضاه قرار

1- (1) .نظام الملک،ص29.
2- (2) .میرزا رفیعا،ص219.
3- (3) .میرزا رفیعا،ص574.