تاریخ تشکیلات در اسلام صفحه 9

عباسیان بغداد است.در این کتاب ابتدا نهادهای اصلی دولت(دارالخلافه)در عصر بزرگ ترین خلافت اسلامی-یعنی عباسیان-و دولت های وابسته به آنها مانند سامانیان،آل بویه،غزنویان و سلجوقیان بررسی شده،سپس نهادهای اداری دولت های بزرگ پس از خلافت عباسی،مانند ایلخانان،ممالیک مصر،خلافت عثمانی و سلطنت صفویان-که به طور رقابتی،نهادهای اداری سنتی را با تحولات جدیدی تأسیس کردند-معرفی شده است.در ضمن به تشکیلات برخی از دولت های کوچک که هم عصر دولت های بزرگ بوده اند نیز اشاره شده است.

پس از فروپاشی خلافت عثمانی و حذف قدرت مرکزی دولت در ایران پس از سقوط دولت صفوی،نظام اداری صفوی با تغییراتی به وسیله سلسله های محلی و دولت های افشار و زند و قاجار استمرار یافت و تا عصر پهلوی دوم نظام اداری ایران همچنان در چارچوب قدرت سلطنت تنظیم می شد و دستاوردهای اداری غربی که براساس نظام جمهوری به وجود آمده بود،به شکل واقعی مجال ظهور در ایران و سایر کشورهای اسلامی که دارای نظام سلطنتی بودند،به دست نیاورد؛در حالی که بسیاری از دولت ها در عرصه بین المللی،تشکیلات جدید اداره کشور را با قدرت جمهوری که از دستاوردهای انقلاب کبیر فرانسه بود،آزموده بودند.

امید است کتاب حاضر که از نخستین کتاب ها به زبان فارسی درباره مدخل تشکیلات اسلامی است،درآمدی بر تحقیقات گسترده درباره این تشکیلات باشد.

محمدرضا شهیدی پاک

قم-5 اسفند 1389