تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 105

جریان اهل حدیث در اصل،یک جریان فقهی و اجتهادی بود ولکن شیوه فقهی خویش را در عقاید نیز به کار می گرفتند و آنها را تنها از ظواهر قرآن و احادیث اخذ می کردند.آنها نه تنها عقل را به عنوان یک منبع مستقل برای استنباط عقاید قبول نداشتند،بلکه مخالف هرگونه بحث عقلی پیرامون احادیث اعتقادی بودند.به دیگر سخن،این گروه هم منکر کلام عقلی بودند که در آن عقل،منبع مستقل عقاید است و هم مخالف کلام نقلی بودند که در آن عقل،لوازم عقلی نقل را استنباط می کند.آنها حتی نقش دفاع از عقاید دینی را نیز برای عقل نمی پذیرفتند. (1)

به فرموده مرحوم شهید مطهری:«احمدبن حنبل که یکی از ائمه فقهی اهل تسنن است،در رأس اهل الحدیث قرار دارد.حنابله(اهل حدیث)به طور کلی با کلام،اعم از کلام معتزلی یا اشعری چه رسد به کلام شیعی مخالف اند و به طریق اولی با منطق و فلسفه مخالف اند». (2)

صحابه،تابعان و محدثان قرن دوم و سوم،در اصطلاح سَلَ ََف درباره صفات الهی با یکدیگر اختلاف داشتند.گروهی از آنان تمام صفاتی را که در احادیث وارد شده به خدا نسبت می دادند و حتی صفات الهی را به صفات مخلوقات تشبیه می کردند.گروه دیگر ضمن اثبات صفات،آنها را به گونه ای تأویل می کردند که مستلزم تشبیه نگردد.گروه سوم از یک سو تشبیه را ردّ می کردند و از طرف دیگر از تأویل احادیث خودداری می نمودند و در واقع از مسلک تفویض پیروی می کردند.شهرستانی در کتاب الملل و النحل احمدبن حنبل را از همین گروه دانسته است. (3)

اینک جهت آشنایی بیشتر با این نحله دینی سخن بعضی از شخصیت های آنها را ذکر می نمائیم:

1- (1) .رضا برنجکار،آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی،ص121.
2- (2) .مرتضی مطهری،مجموعه آثار،ج3،ص65.
3- (3) .الملل و النحل،ج1،ص93.