تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 154

دریافت که فرشتگان موجودات جسمانی نیستند و منطبق اند بر آنچه که در فلسفه«مجرد»می نامیم و ممکن است که مجرد برزخی یا مجرد تام عقلانی باشند و یا چه بسا به حسب مراتب فرق کنند:برخی فرشتگان برزخی،مجرد برزخی باشند یعنی شکل و قیافه داشته باشند و خواص ماده را نیز،آن طور که در روایات آمده است که نکیر و منکر به صورت های مختلف،به دیده انسان مرده ظاهر می شوند و برخی نیز ممکن است مجرد تام باشند. (1)

«قال الصادق علیه السلام:ان الله خلق العقل و هو اوّل خلق من الروحانیین عن یمین العرش من نوره.فقال له ادبر فَادبر.ثم قال له اقبل فَاَقبَلَ؛فقال الله تعالی خلقتک خلقا عظیما و کَرَّمتکَ علی جمیع خلقی». (2)

امام صادق علیه السلام می فرماید:خداوند خلق کرد عقل را-و آن اولین مخلوق از روحانیین و از یمین عرش است-از نور حضرتش.پس به او فرمود:پشت کن.عقل پشت کرد.پس به او فرمود:روی نما.پس اقبال نمود.پس خداوند فرمود:من تو را مخلوقی عظیم آفریدم و بر جمیع خلایق کرامت بخشیدم.

از امام علی علیه السلام درباره عالَم عِلوی سؤال شد.ایشان در جواب فرمودند:«صور عاریه عن المواد،خالیه عن القوه و الاستعداد تجلی لها فأشرقت و طالعها فتلألات» (3)عالم بالا صورت هایی است که از مواد عاری هستند و از قوه و استعداد،خالی.خدا به آنها تجلی کرده و در اثر تجلی،روشن شده اند و به آنها نمایان شده و در نتیجه تلالؤ پیدا کرده و پرتو افکن شده اند.

این بیان اشاره به تجرّد اصطلاحی(تجرد از ماده)عالم بالاست و البته فقدان

1- (1) .معارف قرآن،ص294.
2- (2) .الکافی،کتاب العقل و الجهل،21،1،ح 14.
3- (3) .آمدی،غررالحکم و دررالکلم،ص423.