تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 163

از ربط مستقیمی بین خلق و حق سخن گفته شده است که حتی از فرشتگان الهی مخفی و مستور است.در دعای کمیل در مقام بیان این ارتباط است که می فرماید:«وانت الساتر لما خفی عنهم و برحمتک سترتَ» (1)پروردگارا توآنچه را که بر فرشتگان مخفی مانده است به رحمت خود پوشانده ای.در روایات مربوط به قیامت نیز نظیر این گفتار فراوان است که خداوند بسیاری را بدان گونه محاکمه می کند که احدی از دیگران که در کنار او هستند از آن مطلع نمی گردند.

بنابراین وسایط و علل متوسط،هرگز مانع از ربط و پیوند بی واسطه مخلوقات و باری تعالی نبوده و شناخت این مخلوقات بدون توجه به حیثیت تعلق به واجب،مقدور احدی نمی باشد.صدرالمتألهین در تبیین این حقیقت می فرماید:هویات وجودی موجودات،چیزی جز مراتب تجلیات و لمعات جلال و جمال حضرت حق نیستند.از این رو ادراک هر شیء با لحاظ حیثیت ارتباطیه آن،نه به اسمای حسنی بلکه به ذات واجب تعالی همراه بوده و بدون شناخت ذات واجب،ممکن نمی باشد.

اگر ذات الهی بدون امر زائد،سرسلسله همه ممکنات و غایت همه متعلقات است-زیرا که جمیع اسماء و صفات فعلی او به صفات و اسمای ذاتی و در نهایت به ذات او بازگشت می نماید و بازگشت مراتب اسماء و صفات،بازگشت به حقیقتی است که در سرسلسله مراتب طولی نیست،بلکه بازگشت به حقیقتی است که در متن سلسله حاضر و ظاهر است-پس هیچ یک از افعال و اسمای خاصه،مانع از پیوند مستقیم ممکن به واجب نمی باشد و هرکس شیء خرد و کلانی را به علم حصولی یا حضوری ادراک نماید،ناگزیر به ادراک واجب تعالی نائل شده است.هرچند که اکثر مردم از این ادراک ضروری غافل بوده و جز خواص از اولیای الهی متوجه آن نمی باشند.

امیرمؤمنان علی علیه السلام که عالم به این علم است می فرماید: