تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 210

شد اشارت دارد آنجا که می فرماید:«و آیات خود را در آفاق و نفس هایشان بزودی نشانشان می دهیم تا برای آنها روشن شود که تنها او حق است»و البته این شیوه از آگاهی نسبت به حق تعالی مخصوص به قومی است و سپس قرآن کریم می فرماید:«آیا خود پروردگار تو که بر همه امور گواه و یا در همه اشیاء مشهود است،کفایت نمی کند»این گونه حکم مختص به صدیقین است که با نظر به خداوند بر او گواه می گیرند و با نظر به غیر بر او استدلال نمی کنند.

به فرموده آیت الله جوادی آملی:

عبارت اخیر آیه (أَنَّهُ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ شَهِیدٌ) که مورد استشهاد(بوعلی)قرار گرفته است،به معنای این است که خداوند فوق هر شیء مشهود است.یعنی حتی اگر بخواهید خودتان را بشناسید،اول خدا مشهود بوده و بعد خود شما و بیان امام صادق علیه السلام آنجا که می فرماید:«لایدرک مخلوق شیئاً الا بالله و لاتدرک معرفه الله الا بالله» (1)هیچ شخصی هیچ چیزی را جز به خداوند نمی شناسد و خداوند را جز به خداوند،به همین معناست. (2)

ولکن مرحوم صدرالمتألهین براساس اصول حکمت متعالیه،برهانی به نام«برهان صدیقین»اقامه نموده است و آن را استوارترین براهین و شایسته نام برهان صدیقین دانسته است.این برهان براساس سه مقدمه تبیین می گردد:

الف)اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیت.

ب)مراتب داشتن وجود و تشکیک خاص بین علت و معلول به گونه ای که وجود معلول،استقلالی از وجود علت هستی بخش ندارد.

ج)ملاک نیاز معلول به علت،همان ربطی بودن و تعلّقی بودن وجود آن