تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 95

منزلت انسان را با همه عظمت و شکوهی که داراست به تباهی می کشند.

به فرموده امام علی علیه السلام:«عَدُّو العقل الهَوی» (1)هوا و هوس دشمن عقل است.

به فرموده رسول مکرم اسلام صلّی الله علیه و آله:«اَعدی عَدُّوِک نَفسک التی بَینَ جنبیک» (2)یعنی بالاترین دشمنان تو همان نفس امّاره و احساسات سرکش تو است که از همه به تو نزدیک تر بوده و در میان دو پهلویت قرار گرفته است.

به فرموده امیر المؤمنین علی علیه السلام:«عُجبُ المَرء بِنَفسِه احَدُ حُسّاد عَقلِه» (3)خودپسندی انسان یکی از اموری است که با عقل وی حسادت و دشمنی می ورزد.آن حضرت همچنین می فرماید:«اَکثَر مَصارع العقول تَحتَ بُروُقِ المطامع» (4)بیشتر زمین خوردن های عقل آنجاست که برقِ طمع جَستن می کند.

علت این که حضرات معصومین،نفس اماره و هوی و هوس را به عنوان بالاترین دشمنان انسان معرفی کرده اند این است که نفس اماره دشمن عقل است.عقلی که بهترین دوست آدمی است،اگر دشمنی بتواند این هدیه الهی و وجه امتیاز انسان از حیوانات را از چنگ انسان در آورد مسلماً دشمن بزرگی است.چرا که وقتی مرز انسان و حیوان برداشته شود،دیگر تفاوتی بین آنها نیست.انسان همان کارهایی را انجام می دهد که حیوانات مرتکب آن می شوند.

به فرموده امیر المؤمنین علی علیه السلام:«اِنَّ اللهَ عزّوجّل رَکَّبَ فی الملائکه عقلاً بلا شَهوَه وَ رَکَّبَ فی البَهائِم شَهوهً بلاعقل و رَکَّب فی بنی آدم کِلتیهما فَمَن غَلَب عَقلُه شَهوتَه فَهُوَ خَیرٌ مِنَ الملائِکه وَ مَن غَلَبَت شَهوَتهُ عَقلَه فَهُوَ شَرُّ من البهائِمِ» (5)خداوند

1- (1) .بحارالانوار،ج78،ص12.
2- (2) .بحارالانوار،ج70،ص64.
3- (3) .نهج البلاغه،حکمت212.
4- (4) .نهج البلاغه،حکمت 219.
5- (5) .شیخ صدوق،علل الشرایع،ج1 ص4.