درسنامه حقوق بشر از دیدگاه اسلام صفحه 134

بهانه دفاع از حقوق و آزادی های فردی می توان اخلاق و کرامت انسانی را نادیده گرفت؟سرانجام،حقوق و اخلاق مکمل یکدیگرند یا ناقض یکدیگر؟

خویشتن مالکی

اندیشه حقوق بشر غربی مبتنی بر اصل«خویشتن مالکی»است که نقطه مقابل خدامالکی قرار می گیرد.مطابق ماده نخست اعلامیه جهانی حقوق بشر«همه انسان ها آزاد به دنیا می آیند».در این باره که آیا جهان آفرینش خالقی به نام«خدا»دارد یا خیر و بر فرض اثبات،آیا انسان ها در برابر خدا وظایفی دارند یا ندارند،اعلامیه ساکت است.هرچند مشروح مذاکرات نشان می دهد که این مسئله در زمان تدوین اعلامیه مطرح بوده است،اما بانیان اعلامیه،تحت تأثیر برخی کشورهای اروپایی در زمان تصویب،از آوردن نام«خدا»و استناد حقوق بشر به خالق انسان،خودداری کرده اند.با توجه به مواد 29،21،18 و رویکرد کلی حاکم بر اعلامیه،روشن می شود که اعتقاد به خدا به مثابه مبدأ هستی،هیچ جایگاهی در تبیین و تدوین حقوق و آزادی های مندرج در اعلامیه ندارد؛چنان که«جان لاک»تصریح کرده است:«آزادی طبیعی بشر عبارت است از این که از هر گونه قدرت مافوق زمینی رها باشد و تابع اراده یا اقتدار قانونی بشر دیگری نباشد؛بلکه فقط از قانون طبیعت پیروی کند». (1)او با همین نگرش،اصل خویشتن مالکی را مطرح کرد:

زندگی هرکس دارایی خود اوست و به خداوند،جامعه یا دولت تعلق ندارد و می تواند با آن هر طور مایل باشد،رفتار کند. (2)

در واقع،هر فرد مالک شخص خویش و استعدادهایی است که در برابر آن،هیچ تکلیفی به جامعه ندارد.