درسنامه حقوق بشر از دیدگاه اسلام صفحه 135

خردبسندگی

در آغاز تمدن جدید،تأملات عقلانی،رسیدن به خودآگاهی و زندگی عقلانی طبق عالم طبیعت و عالم واقع در کانون توجه قرار گرفت.در این دوران ظاهرا دوره وحی به سر آمده و دوره عقل و تفکر حسابگرانه جدیدی آغاز گردید.شناخت حقیقت،دیگر به منزله شناخت حقیقت الهی نیست؛بلکه برای سنجش و نقد ارزش هایی است که سنت،آنها را ارزش هایی پذیرفته شده می داند. (1)در این رویکرد،حقیقت به شکل مطلق وجود ندارد؛زیرا راه های گوناگونی برای رسیدن به حقیقت در برابر روشن فکری مدرن وجود دارد.به عبارت دیگر،حقیقت برای روشن فکر به صورت ایمان مطرح نیست؛بلکه به منزله عقیده ای است که با دیگر عقاید در برخورد است و ارزش یک اندیشه نیز در این برخوردها تجلی می یابد.از این رو،دلیل وجودی روشنفکر،اعتقاد به گوناگونی ارزش هاست؛یعنی اعتقادی در جهت عکس وحدت گرایی و ایمان به این فرض که همه ارزش ها را می توان با معیار واحدی سنجید؛ (2)چون در عصر جدید،عقل جزئی و حسابگر به جایی رسیده است که دیگر خدا و وحی برایش مطرح نیست و خود را مستقل از آن می داند؛تا آن جا که در دوره موسوم به روشنگری،عقل حاکمیت بی چون و چرا یافت و حتی تنفر نسبت به دین وحیانی رواج یافت و دین طبیعی و دئیزم( Deism) جایگزین دین آسمانی شد. (3)

بنابراین،خردگرایی به معنای رد هرگونه تمسک به باورهای دینی و متکی بر ایمان،اعتقاد به کارآیی خرد برای سامان دهی روابط اجتماعی مطابق با«اصول

1- (1) .محمد مددپور،مبانی اندیشه های اجتماعی غرب از رنسانس تا عصر منتسکیو،ص127.
2- (2) .همان،ص65-67.
3- (3) .ایان باربور،علم و دین،ترجمه بهاءالدین خرمشاهی،ص71-80.