شبهات روزآمد صفحه 274

4 - «قریب» مصدر است و طبق قواعد نحو در مصدر مذکر و مؤنث تفاوتی ندارد و هماهنگی حاصل است. ابن قیم در تفسیر خود این دو نظریه را ردّ می کند.(1)

5 - «قریب» بر وزن فعیل به معنای مفعول است مثل «قتیل» که این طور گفته می شود «رجل قتیل و إمراه قتیل» در این موارد مذکر و مؤنث به یک صورت می آید. آلوسی در تفسیر خود این نظریه را رد می کند و می گوید: در این جا فعیل به معنای فاعل است نه مفعول.(2)

6 - فرّاء می گوید: «قریب» و «بعید» اگر در نسبت فامیلی به کار رود حتماً باید با موصوف خود مطابقت داشته باشد یعنی باید گفته شود: زیدٌ قریبٌ منی - (هر دو مذکر) و فاطمه قریبهٌ منی - (هر دو مؤنث) اما اگر در مسافت اعم از مکانی و زمانی به کار رود می توان هم مذکر آورد و هم مؤنث زیرا «قریب و بعید» قائم مقام «مکان و زمان» هستند و این دو مذکر هستند.(3) در ادامه، او استناد به شعر شاعر معروف عرب به نام «عروه بن حزام العذری» می کند.

عشیه لا عفراء منک قریبهُ فتدنو ولاعفراء منک بعیدُ(4)

دو کلمه قریبه و بعید در «مسافت» به کار رفته اند. اما یکی مؤنث و دیگری مذکر آمده است در این سه آیه «قریب» برای مسافت است بنابراین از نگاه زبان عرب هیچ خطای نحوی درآن نیست و مطابقت بین «رحمت» و «قریب» حاصل است.

«فرّاء» برای اثبات ادعای خود، به آیه 83 سوره هود استناد می کند.

(مُسَوَّمَهً عِنْدَ رَبِّکَ وَ ما هِیَ مِنَ الظّالِمِینَ بِبَعِیدٍ) ؛ «در حالی که (سنگ ها) نزد

1- (1) ابن القیم، تفسیر القیم، ص 275.
2- (2) آلوسی، روح المعانی، ج 4، ص 381.
3- (3) معانی القرآن، ج 1، ص 381-380.
4- (4) فرّاء، معانی القرآن، ج 1، ص 381-380.